Lees

Buur & Boek was een pilot van NOORDWOORD en Arts in Health Groningen, waarin het plezier van samen lezen en creatief schrijven centraal stond. Van oktober 2025 tot en met maart 2026 kwamen bewoners uit verschillende wijken en dorpen in de provincie Groningen samen om te lezen, te schrijven, te praten en te reflecteren op korte verhalen, poëzie en romans. Deze bijeenkomsten vonden plaats in vijf lokale gemeenschappen, op vertrouwde en toegankelijke plekken in de buurt. De groepen kwamen tweewekelijks samen in de Korrewegwijk, Beijum, Finsterwolde, Noordlaren en Feerwerd, onder begeleiding van vier workshopleiders, die ieder een eigen achtergrond en werkwijze meebrachten binnen creatief lezen en schrijven.

Het project had als doel om lezen en schrijven in te zetten als middel om verbinding en aandacht binnen gemeenschappen te versterken, en om nieuwe groepen te laten ontstaan. Er was geen literaire ervaring of voorbereiding nodig om deel te nemen. Mensen met uiteenlopende achtergronden deden mee en ervaarden samen wat shared reading, creatief schrijven, aandachtig luisteren en reflectieve gesprekken kunnen betekenen.

Arts in Health Groningen faciliteerde een tweewekelijkse leergemeenschap ter ondersteuning van de workshopleiders en de projectcoördinator. Binnen deze leergemeenschap was ruimte voor uitwisseling, reflectie, gezamenlijke planning en waar nodig coaching. Ook werd wetenschappelijke literatuur besproken over de effecten van lezen en schrijven op gezondheid en welzijn, ter verdieping van de praktijk. Daarnaast was er aandacht voor zelfzorg en voor de ethische aspecten van community-based werken.

De bijeenkomsten van Buur & Boek creëerden ruimte voor ontmoeting op een andere manier. Lezen en schrijven vormden het vertrekpunt voor aandachtige gesprekken, vertraging en het delen van inspiratie. Gaandeweg ontstonden nieuwe sociale verbindingen of werden bestaande relaties verdiept. “We ontmoeten buurtgenoten om via literatuur en poëzie over het leven te spreken,” vertelt een van de workshopleiders. “We lezen en praten, en als mensen dat willen, maken we ook iets. Alles mag, niets hoeft.” Een andere workshopleider vult aan: “Het gaat er niet om dat iedereen hetzelfde vindt, maar dat je durft te spreken én te luisteren.”

De workshopleiders – Charlotte Beerda, Gemma Jissink, Lieke van den Krommenacker en Willemijn van de Walle – brachten ieder hun eigen ervaring mee op het gebied van literatuur, performance en community-based werk. Benieuwd wie zij zijn en hoe zij werken?

Aan het einde van de pilot kwamen de groepen samen tijdens vier mini-festivals in hun eigen gemeenschap, georganiseerd door de projectcoördinator van Buur & Boek. Tijdens deze mini-festivals deelden deelnemers en workshopleiders hun ervaringen en wat er in de tussentijd was ontstaan. Elk festival kreeg een eigen vorm, met activiteiten variërend van interviews met Nederlandse auteurs tot voordrachten in de open lucht, poëzie wandelingen en het schrijven van haiku’s in een koeienstal. Deze momenten boden ruimte om stil te staan bij de gesprekken, ervaringen en verbindingen die in de loop van de maanden zijn gegroeid.

Voor Arts in Health Groningen maakt Buur & Boek deel uit van een breder programma waarin kunst wordt ingezet om reflectie, dialoog en sociale verbondenheid te stimuleren, en daarmee bij te dragen aan welzijn. Door plekken te creëren waar mensen elkaar ontmoeten rond gedeelde nieuwsgierigheid en creativiteit, draagt Buur & Boek bij aan verbeeldingskracht en gemeenschapsgevoel in het dagelijks leven.

Deelname aan Buur & Boek was gratis. Het project liep van oktober 2025 tot en met maart 2026 en werd georganiseerd door NOORDWOORD in samenwerking met Arts in Health Groningen en lokale partners in de betrokken gemeenschappen. De pilot werd mede mogelijk gemaakt door het Nederlands Letterenfonds, VSBfonds, Fonds voor Cultuurparticipatie, Gemeente Groningen, Provincie Groningen, Aletta Jacobs School of Public Health, University of Groningen en het Nationaal Programma Groningen.

Meer weten over onderzoek naar lezen, schrijven en welzijn?

De effecten van lezen op welzijn worden al decennialang onderzocht binnen de geesteswetenschappen, sociale wetenschappen en gezondheidswetenschappen. Uit onderzoek blijkt dat lezen niet alleen ontspanning of kennis oplevert, maar ook bijdraagt aan psychisch en sociaal welzijn. Fictie lezen wordt vaak beschreven als een vorm van mentale simulatie, waarbij sociale cognitie, empathie en Theory of Mind worden aangesproken [1, 2]. Deze vaardigheden spelen een belangrijke rol in sociaal en psychologisch functioneren. Voor dergelijke effecten is het belangrijk dat lezers zich actief verhouden tot de tekst en reflecteren op wat zij lezen [3]. Vanuit deze inzichten worden shared reading-programma’s ingezet om eenzaamheid te verminderen, gesprekken op gang te brengen en het gevoel van verbondenheid te versterken, met name tussen mensen met verschillende achtergronden of van verschillende generaties [bijv. 4; 5].

Ook expressief en reflectief schrijven – zoals dagboeken, korte verhalen of brieven – blijkt positieve effecten te hebben op zowel mentale als lichamelijke gezondheid [6, 7, 8]. Er zijn aanwijzingen dat schrijven kan bijdragen aan het verminderen van depressieve klachten [9] en posttraumatische stresssymptomen [10], en dat het mensen helpt om met verlies en rouw om te gaan [11]. Daarbij is het essentieel dat schrijfsessies plaatsvinden in een veilige en vertrouwde omgeving [12].

Referenties

1. Dodell-Feder, D., & Tamir, D. I. (2018). Fiction reading has a small positive impact on social cognition: A meta-analysis. Journal of experimental psychology. General, 147(11), 1713–1727. https://doi.org/10.1037/xge0000395 
2. Oatley K. (2016). Fiction: Simulation of Social Worlds. Trends in cognitive sciences, 20(8), 618–628. https://doi.org/10.1016/j.tics.2016.06.002 
3. Carney, J., & Robertson, C. (2022). Five studies evaluating the impact on mental health and mood of recalling, reading, and discussing fiction. PLoS ONE, 17(4), e0266323. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0266323
4. Billington, J., Carroll, J., Davis, P., Healey, C., & Kinderman, P. (2013). A literature-based intervention for older people living with dementia. Perspectives in Public Health, 136(3), 139–146. https://doi.org/10.1177/1757913912470052 
5. Longden, E., Davis, P., Carroll, J., Billington, J., & Kinderman, P. (2015). Shared reading: Assessing the intrinsic value of literature. Medical Humanities, 41(2), 113–120. https://doi.org/10.1136/medhum-2015-010704 
6. Valtonen J. (2021). The Health Benefits of Autobiographical Writing: An Interdisciplinary Perspective. The Journal of medical humanities, 42(4), 1–19. https://doi.org/10.1007/s10912-020-09631-9 
7. Pennebaker, J. W., & Seagal, J. D. (1999). Forming a story: the health benefits of narrative. Journal of clinical psychology, 55(10), 1243–1254. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4679(199910)55:10<1243::AID-JCLP6>3.0.CO;2-N
8. Toepfer, S. M., & Walker, K. (2009). Letters of gratitude: Improving well-being through expressive writing. Journal of Writing Research, 1(3), 181-198. https://doi.org/10.17239/jowr-2009.01.03.1 
9. Reinhold, M., Bürkner, P.-C., & Holling, H. (2018). Effects of expressive writing on depressive symptoms: A meta-analysis. Clinical Psychology: Science and Practice, 25, e12224. https://doi.org/10.1111/cpsp.12224
10. Pavlacic, J. M., Buchanan, E. M., Maxwell, N. P., Hopke, T. G., & Schulenberg, S. E. (2019). A meta-analysis of expressive writing on posttraumatic stress, posttraumatic growth, and quality of life. Review of General Psychology, 23(2), 230–250. https://doi.org/10.1177/1089268019831645 
11. Den Elzen, K., Neimeyer, R. A., & Lengelle, R. (Eds.). (2024). Living with loss: From grief to wellbeing (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003460657 
12. Wiltshire, K. (2022). Using the short story as a tool for well-being in arts and health workshops for the NHS staff. Short Fiction in Theory & Practice, 12 (The Health of the Short Story: Part 2), 203–218. https://doi.org/10.1386/fict_00062_1 

‍

Interesse in duurzame Arts in Health programma's groeit in Nederland. Het toenemende aantal succesvolle Arts in Health projecten stimuleert bestuurders, financiers, overheden, onderzoekers en kunstenaars om de rol die kunst kan spelen in zorg en ziektepreventie te onderzoeken. 

Arts in Health Nederland heeft een whitepaper geïnitieerd om de huidige situatie in kaart te brengen en de agenda voor de toekomst te bepalen. De whitepaper gaat in op de structuren die in Nederland nodig zijn om Arts in Health programmering systematisch te ondersteunen, mensen op te leiden en om onderzoek en beleidsvorming te stimuleren. De white paper is een eerste stap op weg naar een duurzaam veld van Arts in Health.

De whitepaper:

• biedt een uniform statement vanuit de wetenschap, de overheid en de private sector over de situatie in Nederland met betrekking tot Arts in Health, en de behoefte aan een duurzaam veld.
• Initieert en activeert netwerken, kennisdeling en samenwerkingsverbanden die nodig zijn om het veld van Arts in Health in Nederland verder te ontwikkelen. 
• bepaalt de agenda voor het opzetten van een stabiele, duurzame praktijk, onderwijs en onderzoek op het gebied van Arts in Health.

Creatieproces van de whitepaper

Arts in Health Nederland stelde een stuurgroep samen van koplopers in het veld, waaronder vertegenwoordigers van de Rijksuniversiteit Groningen, Leyden Academy on Vitality and Ageing, Universitair Medisch Centrum Groningen, Vrije Universiteit Amsterdam en Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA).

Om bekendheid te geven aan het initiatief en een breder netwerk van partners erbij te betrekken, organiseerde de stuurgroep in oktober 2022 een startbijeenkomst op het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).

Het eerste concept van de white paper werd opgesteld door de stuurgroep en co-auteurs. Dat concept diende als uitgangspunt voor reflectie en discussie met een breder nationaal netwerk in drie rondetafelsessies in verschillende delen van het land. Bij elke rondetafel droegen deelnemers bij aan discussies en brainstormsessies over de praktijk, het onderwijs, het onderzoek en het beleid van Arts in Health.

Deelnemers waren onder meer zorgprofessionals, kunstenaars, onderzoekers, beleidsmakers, managers, docenten, praktijkmensen, ervaringsdeskundigen en bestuurders, die met elkaar bespraken hoe Arts in Health een duurzaam veld kan worden in Nederland. De rondetafelgesprekken werden in juni en juli 2023 georganiseerd i.s.m. Leyden Academy, Kunstloc Brabant en Universitair Medisch Centrum Groningen.  

Elk van de drie rondetafelgesprekken richtte zich op een ander domein: ziekenhuiszorg, langdurige zorg en het sociale domein. Voor impressies van de rondetafelgesprekken kunt u de samenvattingen lezen:

• Arts in Health in de langdurige zorg | Co-host Leyden Academy
• Arts in Health in het sociaal domein | Co-host Kunstloc Brabant
• Arts in Health in de ziekenhuiszorg | Co-host University Medical Center Groningen

Publicatie, event en overhandiging

Meer dan 200 mensen hebben bijgedragen aan de uiteindelijke versie van het whitepaper. De publicatie is ontworpen door het ontwerpbureau JUST, dat ook de Arts in Health Netherlands identiteit en website ontwierp. De whitepaper is uitgegeven door de Rijksuniversiteit Groningen Pers, en publiekelijk gelanceerd tijdens het evenement Care through Creativity in het Grand Theatre in Groningen op 16 februari 2024. Dat feestelijke evenement bestond uit presentaties, optredens en inspirerende voorbeelden uit praktijk en onderzoek. De NRC schreef een artikel over het evenement. 

Tijdens Care Through Creativity werd het whitepaper officieel overhandigd door de WHO Arts in Health Lead, Christopher Bailey, aan de wethouder van de provincie Groningen die verantwoordelijk is voor Kunst & Cultuur en Gezondheid & Welzijn. Tijdens een preview evenement in Den Haag werd het whitepaper overhandigd aan de directeur-generaal curatieve zorg van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de directeur Erfgoed & Kunst van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW).

De whitepaper Arts in health in Nederland: een nationale agenda is open access gepubliceerd door de University of Groningen Press, zowel in het Nederlands als Engels.

Dankzij een subsidie ​​van OCW zet het netwerk Arts in Health Netherlands een grote stap voorwaarts om kunst een vaste plek te geven in de Nederlandse gezondheidszorg.

Arts in Health Netherlands, een landelijk netwerk van partners, heeft de krachten gebundeld om kunst en cultuur structureel te integreren in de Nederlandse zorg- en welzijnssector. Onderzoek toont aan dat kunstparticipatie positieve gevolgen heeft voor de gezondheid, zoals beter welzijn, minder medicatiegebruik en langere zelfredzaamheid bij ouderen. Dankzij een subsidie ​​van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap kan het netwerk starten met het realiseren van de ambities uit het whitepaper Arts in Health in Nederland: Een nationale agenda.

"Dit is waar we jaren naar hebben toegewerkt," aldus Kirsten Krans, een van de initiatiefnemers van Arts in Health Netherlands. "Het is fantastisch om samen de volgende stap te zetten om kunst en cultuur structureel te integreren in onze gezondheidszorg”. De nationale agenda van Arts in Health Netherlands sluit aan bij de transitie van zorg naar gezondheid, waar de aandacht ligt op persoonsgerichte zorg en positieve gezondheid.

Landelijk netwerk

Het landelijke netwerk brengt een unieke coalitie samen van organisaties uit zorg, welzijn, kunst & cultuur, onderwijs en onderzoek. Vertegenwoordigers van onder andere Kunsten '92, Universitair Medisch Centrum Groningen, Codarts, Erasmus Universiteit Rotterdam, Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA), AxionContinu, Kunstloc Brabant, ROC Amsterdam, Gemeente Tilburg, Vilans, Cultuur Oost, Raad van Twaalf, Rijksuniversiteit Groningen, Vrije Universiteit Amsterdam, Hogeschool van Amsterdam en de Aletta Jacobs School of Public Health werken samen om dit veld te verder te ontwikkelen.

Vier pijlers en intersectorale samenwerking

Tijdens een landelijke lanceringsbijeenkomst op 28 november 2025 lag de focus op het ontwikkelen van een gedeelde visie voor de toekomst van het veld. De diverse groep van betrokken experts – van zorgprofessionals en kunstenaars tot onderzoekers en beleidsmakers – richt zich op ‘vier pijlers’ om het veld te ondersteunen: beleid, praktijk, onderwijs en onderzoek.

De betrokken experts benadrukten met name de noodzaak van intersectorale samenwerking tussen gezondheidszorg en cultuur. Terwijl het zorgdomein zich steeds meer richt op mensgerichte en compassievolle zorg, pleit het cultuurdomein voor een nieuwe maatschappelijke relevantie van de kunsten. Arts in Health Netherlands versterkt beide domeinen en helpt bruggen te bouwen tussen beide.

Vier werkpakketten

Het langetermijndoel van het netwerk is om kunst op een duurzame manier te integreren in ons nationale gezondheidszorgsysteem. Om dit te bereiken zijn vier werkpakketten ontwikkeld, die elk een van de vier doelstellingen van de nationale agenda (beleid, praktijk, onderwijs en onderzoek) aanpakken. De komende maanden gaan de vier werkpakketten actief aan de slag. Van het opzetten van een nationaal kennisplatform en het definiëren van professionele competenties tot het formuleren van beleid en het opstellen van een nationale onderzoeksagenda voor het veld.

Aansluiten bij het netwerk

Organisaties die geïnteresseerd zijn in Arts in Health netwerk en willen aansluiten, kunnen contact opnemen via: info@artsinhealth.nl

‍

Het project Muziekmaatjes brengt live muziek naar kinderen en hun families op de kinderafdeling van het Dijklander Ziekenhuis in Hoorn. Van november 2024 tot oktober 2025 maken speciaal opgeleide muziekdocenten van Muziekschool Boedijn muziek met en voor kinderen en hun families op de afdeling.

De muzikale sessies vinden twee keer per week plaats. s’Ochtends worden de muziekdocenten gebrieft door het medisch pedagogisch team om de muziek af te kunnen stemmen op iedere patiënt. Zo krijgt een pasgeborene bijvoorbeeld rustige tonen te horen, een achtjarige een vrolijk en energiek liedje, en kan een tiener een ukeleleles volgen. Ouders worden tijdens de sessies ook aangemoedigd om mee te doen.

Het Muziekmaatjes-programma is een aanvulling op de zorg van medisch en verpleegkundig personeel en ondersteunt het welzijn van zowel de kinderen als hun families.
Lees meer over Muziekmaatjes in het artikel van het Noordhollands Dagblad.

Volgens projectleider Ciska Ruitenberg ontstond het idee voor het programma al in aanloop naar de Arts in Health Summer School in juni 2024. Ruitenberg, een ervaren muzikant en muziekdocent, was toen in gesprek met Dijklander-kinderarts Noud Drewes, die graag live muziek wilde inzetten tijdens de behandeling en het herstel van zijn jonge patiënten. Ruitenberg: “Als docent weet ik hoe live muziek de stemming van jongeren kan verbeteren. Het idee van een pilotprogramma in het ziekenhuis tilt dat naar een hoger niveau.”

Samen met Drewes en ziekenhuispersoneel ontwikkelde Ruitenberg een voorstel voor de pilot Muziekmaatjes. Een van de fondsen die de pilot ondersteunen is het VSBfonds, dat zich richt op projecten in het sociale domein. VSB werkt samen met Arts in Health Groningen en Muziekmaatjes om de pilot te evalueren.

Het evaluatieonderzoek wordt uitgevoerd door Ferdinand Lewis, wetenschappelijk directeur van Arts in Health Groningen, en onderzoeker Nina van den Berg. Van den Berg: “We evalueren de uitvoering en de impact van het programma. We kunnen straks zien hoe het programma werkt, wat er aangepast moet worden en hoe het op een duurzame manier voortgezet kan worden.” Op termijn hopen de projectpartners het programma uit te breiden naar andere afdelingen, waaronder de kinderafdeling van de Dijklander-locatie in Purmerend.

Al tientallen jaren laten wetenschappelijke studies zien dat kunst een krachtig middel kan zijn om stress en pijn bij patiënten te verminderen. Kunst draagt bij aan een gevoel van comfort en veiligheid in het ziekenhuis, en kan zelfs bijdragen aan een kortere opnameduur. Muziek helpt patiënten omgaan met ingrijpende behandelingen en versterkt het gevoel van menselijkheid en verbondenheid in een vaak klinische omgeving.

“Vooral voor kinderen in behandeling kan kunst helpen om echte verbinding te ervaren met hun ‘ziekenhuisfamilie’,” zegt Van den Berg. “Dat gaat niet alleen om hun dierbaren, maar ook om de zorgverleners en de musici die bij het traject betrokken zijn.”

Het doel van het programma is om kinderen in het ziekenhuis een gevoel van verbondenheid en normaliteit te geven. Lewis licht toe: “Deze musici zijn getraind om aan te voelen wat een kind nodig heeft, zonder ze onder druk te zetten om mee te doen. Als een kind zich goed genoeg voelt om muziek te luisteren – en zéker als het wil meedoen – dan maakt dat iets in hen wakker: het deel dat nieuwsgierig is, vrolijk, en vrij om zelf keuzes te maken.”

Voor ouders kan dat moment ook van grote waarde zijn. “Zien dat het goed gaat met hun kind – hoe klein het moment ook is – helpt  gezinnen zich weer even normaal en verbonden te voelen,” aldus Lewis.

Voor Ciska Ruitenberg en haar Muziekmaatjes-team draait het project om veel meer dan muziek alleen. “We komen niet met een vast programma,” zegt ze. “Het gaat om aanwezig zijn en inspelen op wat een kind of gezin op dat moment nodig heeft." Soms is dat een rustig deuntje, soms maken we samen een nieuw liedje. Het zijn kleine momenten, maar ze kunnen echt het verschil maken.

Meer weten over muziek voor kinderen in ziekenhuizen?

Wetenschappelijke studies tonen aan dat live muziek kinderen in het ziekenhuis kan helpen emoties te reguleren, angst te verminderen en zich meer op hun gemak te voelen in de stressvolle omgeving (Giordano et al., 2020; Blackburn, 2020a; Bush et al., 2021). Muziek kan leiden tot een verlaagde hartslag en ademhaling, of tot een kalmte die in sommige gevallen het gebruik van medicatie kan verminderen (Colwell et al., 2013; Grebosz-Haring & Thun-Hohenstein, 2018).

Live muziek kan kinderen helpen hun aandacht te verleggen van pijn en ongemak bij medische handelingen (Sundar et al., 2016; Uggla et al., 2019). Bij langdurige ziekenhuisopnames is live muziek in verband gebracht met een verminderd gevoel van passiviteit en een groter gevoel van controle – vooral wanneer de muziek persoonlijk of geïmproviseerd is (Colwell et al., 2013).

Muziek kan zelfs in een klinische omgeving een gevoel van normaliteit en verbinding creëren, waardoor families en zorgverleners zich meer een “ziekenhuisfamilie” voelen (Blackburn, 2020b; Giordano et al., 2021). Voor ouders kan deelname aan de interventie hun gevoel van betrokkenheid bij de zorg voor hun kind versterken, wat op zijn beurt helpt om zowel ouder als kind zich veiliger en meer gesteund te laten voelen (Preti & Welch, 2011; Yates et al., 2018).

Blackburn, C. (2020a). Family members' perceptions of a Singing Medicine project in a children's hospital. Nursing Children and Young People, 32(1), 23–29.

‍Blackburn, C. (2020b). Music-making for hospitalized children and their families: A qualitative thematic analysis of Music-Making Sessions in a UK children’s hospital. Music and Medicine, 12(1), 45–56.

‍Bush, A. M., O'Malley, A., & Peterson, B. M. (2021). Music therapy as an adjunctive treatment in the management of stress for patients being weaned from mechanical ventilation. Journal of Music Therapy, 58(1), 14–36.

‍Colwell, C. M., Edwards, R., & Hernandez, E. (2013). The use of music therapy in pediatric oncology: A case review. Music Therapy Perspectives, 31(2), 162–166.

‍Giordano, F., Rutigliano, C., De Leonardis, F., Rana, R., Neri, D., Brienza, N., & Santoro, N. (2021). COVID-19 and absence of music therapy: Impact on mother-child dyad during invasive procedures in pediatric oncology. The Arts in Psychotherapy, 75, 101839.

‍Grebosz-Haring, K., & Thun-Hohenstein, L. (2018). Music therapy for children and adolescents. European Journal of Pediatrics, 177(6), 919–923.

‍Preti, C., & Welch, G. F. (2011). Music in a hospital setting: A multifaceted experience. British Journal of Music Education, 28(3), 329–345.

‍Sundar, S. S., Kim, J., & Zhang, B. (2016). Music for pain relief: Effects on pain intensity and perceived control over pain. Journal of Music Therapy, 53(4), 441–459.

‍Uggla, L., Mårtenson Blom, K., Bonde, L. O., Gustafsson, B., & Wrangsjö, B. (2019). An explorative study of qualities in interactive processes with children and their parents in music therapy during and after pediatric hematopoietic stem cell transplantation.

Yates, T., Stanyon, M. R., & Sampson, E. L. (2018). The role of music therapy in the care of hospitalized children: A systematic review of literature. Journal of Pediatric Nursing, 43, 45–52. 

‍

Social prescribing is a strategy to help people with health conditions that do not require clinical treatment. A person suffering from grief, loneliness, addiction, or unemployment (for example), can be referred to a trained ‘wellbeing coach’ who helps that person make a personalized plan to engage in activities, events or training with community groups, non-profits, workshops, cultural institutions, and others. Participatory arts practice can be one of the ‘prescriptions’.  

The UK is widely implementing social prescribing programmes, and the Netherlands and other countries are exploring it as well. The Dutch pilot programmes was implemented nationwide with some promising results and encouragement from insurers, primary care physicians, and patients. Read more about the Dutch version of social prescribing within the project Welzijn op Recept.

Social prescribing

• Recognises that a person's health is determined in part by social, economic and environmental factors.
• Approaches health positively, focusing on what a person is able to do, instead of on what they cannot. The person is encouraged to become active in caring for their own wellbeing. 
• Can help build social connections that support a variety of health outcomes.

The social prescribing strategy shows promise for supporting certain arts in health practices in the community. However, that is only one aspect of the field, and does not address the role that arts in health can plan in care institutions, for example.

One of the goals of the National Agenda is to “Develop a diverse and unified field of education and practice”. An action item attached to that goal is to build ‘consensus on a common terminology’ for the arts in health field. To that end, we offer a set of glossary terms. Note that many of these terms have quite different implications or meanings in different sub-areas of arts in health. This list is offered as a starting point for developing a common terminology.  ‍

Administrators - These are the directors or managers of programmes, organisations, and institutions that have a health interest. Administrators could come from the private sector, though most often they are in public-focused institutions and organisations.  

AiH continuum of practices - This refers to the diversity of practices that make up the field of arts in health, all of which focus on care and support for wellbeing. This includes participatory arts, arts therapy, design for health, and others. 

Arts in health - The use of creative art-making to support health and wellbeing. 

Bedside art-making - Facilitating active art-making with patients with patients who are in bed, in care facilities. This can be either a non-therapeutic participatory activity, or a creative arts therapeutic intervention. The term distinguishes this type of practice from staff-focused art-making, and community-based arts in health, and others. 

Care - This important term refers to the support for a person’s wellbeing that is provided or supported by arts in health practice. Care is the characteristic distinguishing arts in health from other types of arts activities. In creative arts therapies, care can focus on treatment and predictable health outcomes, whereas in participatory arts in health, care focuses more on general support for wellbeing or supporting care by some other provider. Care is delivered not only in the creative practice, but also in the ethics and professionalism of the practitioner. 

Care aesthetics - The study of the aesthetic aspects of care. 

Compassion fatigue - Emotional and/or physical exhaustion experienced by formal and informal caregivers leading to diminished ability to empathise, inability to work, depression and other negative health outcomes. 

Community-based arts - Arts activities based in community settings, most often projects and programmes directly involving community members. 

Creative expression - The use of various art forms to express oneself creatively, sometimes used in describing arts support for mental and emotional wellbeing.

Creative arts therapies - Art-making as a medium for healing and self-expression, practiced by licensed therapists with specialised therapeutic training. 

Cultural participation - Community participation in cultural activities, for example attending concerts or festivals, museums, community events, as well as participation in amateur art-making. 

Cultural programmes in long-term care - Arts and cultural activities designed to enhance the quality of life of residents in long-term care.

Ethical and care protocols - Guidelines and standards for ethical behavior and care practices in care settings. These are likely different depending on whether the professional is doing participatory arts or arts therapies.   ‍

Expressive or creative movement - Similar to dance, these are movement-based arts activities supporting health and wellbeing.

Funders - These may include governments at any level, institutions (for example schools, insurers, etc.) and organisations (e.g., non-profits or community organisations). Funders include some private sector organisations (health insurers, for instance) as well as the public sector. 

Intersectoral collaboration - Efforts between public institutions (healthcare, arts education, etc.) to achieve common goals. May take the form of projects, programmes, or policies to address issues and pursue goals across social sectors, for example the arts and healthcare. 

Medical humanities - An interdisciplinary humanities field (arts, literature, philosophy, etc.) in medical education and practice.

Participatory arts - In AiH practice, activities that actively involve both participants and artists in art-making. Participatory practice also has implications for the inclusion of marginalised people.

Patient activation - Encouraging patients to engage actively in their own wellbeing and health care.

Person-centred care - Healthcare that focuses on the individual's specific health needs and desired health outcomes.

Positive health - A health concept that emphasizes the ability to adapt and self-manage in the face of social, physical, and emotional challenges.

Practitioners - Arts in health practitioners are skilled in using arts practices to support wellbeing. Practitioners build participation in art-making, working with participants who have no experience in art-making, or helping people who want to make art at higher levels of skill. 

Resilience - The ability to resist illness or harm, and/or the capacity to recover from illness or harm. Resilience can be applied to individual wellbeing, or to groups, places, or populations. 

Resources - This might refer to person hours, money, useful physical things like office space or equipment, but also experience, ideas, useful documents, databases, etc. 

Science - This term refers to existing and recent literature, most often in peer-reviewed journals. The terms could refer to health sciences research, but also social sciences, and also humanities research.

Scientific research - This most often refers to the production of new knowledge, and peer-reviewed publications. The term ‘research’ is technically appropriate to describe programme evaluation, though in practicethis can be confusing.   

Social inclusion - Activities in support of including marginalised individuals or groups.

Spiritual care - A holistic, person-centred approach to care, allied with arts in health, that supports psychological, social, and existential wellbeing.

Support for caregivers - Arts in health strategies aimed at providing relief and support to both formal and informal caregivers.

Support for care recipients - Arts activities aimed at improving the wellbeing of individuals receiving care, in hospitals, long-term care facilities, and home care.  

Therapeutic goals - Specific health outcomes that are goals in creative arts therapies. 

Value-based healthcare - An economic model of healthcare delivery that attempts to shift the value of healthcare from the healthcare provider to the patient, emphasizing outcomes and patient satisfaction as goals.

‍

We are excited to launch the Arts in Health Netherlands (AiHN) website! Our graphic identity, our publications, and our website were all developed with the Den Haag design agency JUST. 

The idea of participation inspired the design process. “Arts in health there is a whole continuum of practices, and participation is key to them all,” says AiHN Director of Science and Education Ferdinand Lewis. “Participation is what makes creativity good for you, when you say ‘Yeah, okay, I’ll jump in, I’ll try that.”  

But how to design with that core idea in mind? “We knew we needed professional design, but we needed to find designers who understood the participatory spirit of arts in health”, Lewis adds. 

After a long search process Just was chosen, but they were the clear frontrunners. “These are experienced designers with serious corporate clients, but they also have this commitment to the public interest,” Lewis says. “Plus, everyone on the team was quite passionate about how arts in health works, and how to embody it, especially in the website.”

The team concluded that the experience of using the website, for instance, “Should not be only about consuming information” according to designer Tizian Fendt, “but instead should be like participating in a conversation”. The website design invites its users into the participatory experience of drawing on the landing page, of interacting with the page layout and color palette, and organising information in ways that are most useful to the user. The website also rewards inquisitive users with what Fendt calls “easter eggs” ––like the ticklish AiHN logo–– that reward curiosity. 

“The field of arts in health is a balance between healthcare and art,” Lewis suggests. “But the balance point is active participation, which is what the website tries to embody.”

Vijf kunstenaars werkten samen met medewerkers van het Universitair Medisch Centrum Groningen aan participatieve kunstprojecten

In 2025 vond in het UMCG een pilot plaats op het gebied van Arts in Health. Vijf professionele kunstenaars werkten hierin samen met medewerkers van vijf verschillende afdelingen aan participatieve kunstprojecten, gericht op het versterken van welzijn op de werkvloer. De pilot was een initiatief van Arts in Health Groningen, in samenwerking met het UMCG en theatergezelschap Peergroup.

Kunst als aanvulling op zorg

In het groeiende vakgebied Arts in Health gebruiken kunstenaars creatieve methoden om het welzijn van zorgverleners en patiënten te ondersteunen en een gezonde levensstijl te stimuleren. Het is geen vervanging van zorg, maar een waardevolle aanvulling. 

In deze pilot ligt de nadruk op het ondersteunen van medewerkers van het UMCG. Als reactie op de toenemende druk op zorgmedewerkers – hoge werkdruk, burn-out en compassiemoeheid – creëerden de projecten ruimte voor verbinding, inspiratie en het herontdekken van betekenis in het werk. Het centrale thema van de pilot was Zie de mens.

Kunstenaars op de afdelingen

Kunstenaars en afdelingen werden zorgvuldig geselecteerd en aan elkaar gekoppeld. Gedurende vijf maanden maakten de kunstenaars deel uit van hun respectievelijke afdelingen binnen het UMCG:

• Beatrix Kinderziekenhuis‍ - Morgan Ton, multidisciplinair kunstenaar en filmmaker 
• Communicatie & Marketing - ‍Anne Varekamp, ruimtelijk ontwerper en beeldend kunstenaar 
• Hepar-Pancreas-Chirurgie‍ - Emma Berentsen, performance-maker en dramaturg 
• Geestelijke Verzorging - Eva Koopmans, relationeel kunstenaar en ontwerper 
• Orthopedie - Wiesje Gunnink, kunstenaar en kunsteducator

De medewerkers van elke afdeling leerden hun kunstenaar kennen door haar te betrekken bij het werk en de dagelijkse routines. Naarmate de kunstenaars hun afdelingen beter leerden kennen, introduceerden ze creatieve activiteiten die medewerkers tijdens pauzes, rustige momenten op de werkdag en zelfs na werktijd konden doen. Medewerkers gaven aan dat deze creatieve activiteiten hen hielpen hun collega's op een andere manier te leren kennen, los van hun professionele rol.

De kunstenaars en het pilotteam - programmamakers, coördinator en onderzoekers - kwamen gedurende het traject wekelijks samen in een learning community. Deze bijeenkomsten boden ruimte voor reflectie, uitwisseling en onderlinge ondersteuning.

Evaluatie van de pilot

Parallel aan de pilot werd een evaluatie uitgevoerd om inzicht te krijgen in de ervaringen van de deelnemers en de betekenis van het project voor het personeel in de context van hun werk. 

Adrenaline: een audiowandeling door het UMCG

Als eindresultaat van de pilot is, in samenwerking met theatergezelschap Peergroup, een audio-ervaring door het UMCG ontwikkeld. De audiowandeling, getiteld Adrenaline, biedt medewerkers en publiek de mogelijkheid om het thema van de pilot 'Zie de mens' zelf te ervaren, dolend door de gangen en kamers van het ziekenhuis zelf.

Bezoekers worden individueel, met een koptelefoon op, door het UMCG geleid en krijgen toegang tot ruimtes die normaal gesproken niet toegankelijk zijn voor het publiek. Het ziekenhuis zelf fungeert als verteller en deelt verhalen over patiënten en medewerkers, beleidsmakers die worstelen met transities en renovaties, en zorgprofessionals die onder immense druk werken.

Adrenaline nodigt bezoekers uit om het ziekenhuis vanuit een ander perspectief te beleven en na te denken over het menselijke aspect van zorg.

Adrenaline is te bezoeken in het UMCG van 25 februari tot en met 22 maart 2026.

Pilotteam

De pilot wordt geleid door programmamakers Kirsten Krans en Dirk Bruinsma, onderzoeker/trainer Ferdinand Lewis, en projectcoördinator & onderzoeker Nina van den Berg.

Stuurgroep

De stuurgroep van het UMCG zorgt voor strategische begeleiding en supervisie, onder voorzitterschap van Michiel Kahmann, met de volgende leden: Barbara van Leeuwen, Hanneke van der Wal-Huisman, Jaap Tulleken, Bertrand de Jong, Edwina Doting, Joke Fleer en Mark Dessing.

Partners

Universitair Medisch Centrum Groningen, Rijksuniversiteit Groningen, Aletta Jacobs School of Public Health, Peergroup en Nationaal Programma Groningen.

‍