Lees

Zo ziet arts in health-onderzoek eruit

Arts in health wordt onderzocht vanuit verschillende wetenschappelijke tradities.

In de levenswetenschappen gaat het om wat kunst doet voor gezondheid. Bijvoorbeeld wat livemuziek betekent voor een patiënt die herstelt van een operatie, of wat creatieve beweging kan betekenen voor iemand met dementie.

In de sociale wetenschappen gaat het om wat kunst in de zorg betekent in het dagelijks leven van mensen. Hoe beïnvloedt een gezamenlijk museumbezoek de manier waarop iemand met chronische pijn die pijn ervaart? Wat betekent meedoen aan een koor voor mensen met dementie, en voor de mensen die voor hen zorgen?

In de geesteswetenschappen ligt de nadruk op reflectie en betekenis. Denk aan de rol van de kunstenaar in de zorg, vragen rond ethiek en esthetiek, en wat het betekent om kunst te maken als je ziek bent of voor iemand zorgt.

Levenswetenschappen 

In de levenswetenschappen gaat het vaak over wat kunst doet voor gezondheid. Denk aan onderzoek naar de invloed van livemuziek op ziekenhuispatiënten of naar wat creatieve beweging kan betekenen voor mensen met dementie. Dit soort studies vindt meestal plaats in medische contexten, met empirische data en in gecontroleerde of semi-gecontroleerde situaties.

Sociale wetenschappen

De sociale wetenschappen kijken vaker naar bredere maatschappelijke vragen. Helpt een museumbezoek bijvoorbeeld om pijn anders te ervaren bij mensen met chronische klachten? En welke rol speelt sociale cohesie in welzijn? Ook onderwerpen zoals burn-out bij mantelzorgers komen hier aan bod.

Geesteswetenschappen

In de geesteswetenschappen verschuift de focus naar reflectie en duiding. Hier gaat het bijvoorbeeld over publieksdeelname, de rol van de kunstenaar in de zorg en vragen rond zorgethiek en zorg-esthetiek. Ook kunsthistorische perspectieven op medische geschiedenis maken hier deel van uit.

Dit gebeurt er al

In 2024 werd aan de Erasmus School of Health Policy & Management een leerstoel arts in health ingesteld, gefinancierd door zorgorganisatie Cordaan en het Museum van de Geest. Later dat jaar volgde een tweede leerstoel aan de Erasmus School of History, Culture and Communication, gericht op Arts & Wellbeing.

Onderzoekers in Nederland werken aan een nationale onderzoeksagenda voor de komende tien jaar. De vragen die daarin richting geven: hoe kunnen programma’s blijven bestaan na een eerste projectfase? Hoe maak je effecten zichtbaar? En wat betekent arts in health voor zorgprofessionals en het medisch onderwijs?

Onderzoek in dit veld wordt onder meer ondersteund door ZonMw, het SPRONG Creating Cultures of Care-project, het Fonds voor Cultuurparticipatie, Lang Leve Kunst en Welzijn op Recept.

Voor onderzoekers

Werk je als onderzoeker? Sluit aan bij wat er al gebeurt, binnen én buiten je eigen vakgebied. Waar kan jouw expertise een bestaande vraag verder brengen, of juist een nieuwe vraag openen? Samenwerking tussen disciplines, en tussen onderzoek en praktijk, zorgt voor een rijkere en meer samenhangende kennisbasis.

Lees verder en sluit je aan

Er wordt internationaal veel gepubliceerd over arts in health. Deze bronnen helpen je om het veld verder te verkennen:

• Boeken over arts in health
• Academische tijdschriften
• Pilot: ontmoet kunstenaars in het UMCG
• Rapport: volgende stap voor arts in health-netwerk
• Interview: Evidence for the arts in UK public health
• News clip: role of the arts in health

Wil je bijdragen aan de ontwikkeling van arts in health-onderzoek in Nederland? Binnenkort kun je je aansluiten bij de alliantie. Schrijf je in voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.

Wat dit vraagt van beleid

Arts in Health krijgt pas echt een plek als het erkend wordt, betaald wordt en onderdeel wordt van de zorgpraktijk. Dat roept vragen op, zoals:

• Hoe zorg je dat succesvolle programma’s doorgaan na de pilotfase?
• Hoe geef je kunst een blijvende plek binnen de veranderingen in de zorg?
• Hoe neem je drempels weg voor samenwerking tussen zorg, cultuur en welzijn, lokaal en landelijk?
• Hoe kan Arts in Health bijdragen aan de uitdagingen waar de zorg nu voor staat?

Dit gebeurt er al

In Nederland werken ZonMw, het Fonds voor Cultuurparticipatie en programma’s zoals Welzijn op Recept aan de verdere ontwikkeling van Arts in Health. Gemeente Tilburg ondersteunt actief de samenwerking tussen kunstenaars en zorgorganisaties. Provinciale kunstorganisaties verkennen hoe Arts in Health kan bijdragen aan gezondheid en ziektepreventie. Ook op Europees niveau groeit de aandacht. De Europese Commissie ziet Arts in Health als onderdeel van de toekomstige zorg.

Voor beleidsmakers en partners

Werk je aan beleid binnen zorg, cultuur of welzijn? Dan kun je bijdragen door verbindingen te leggen en ruimte te maken voor samenwerking. Arts in Health vraagt niet om een nieuw systeem. Het vraagt om een plek binnen hoe de zorg zich nu ontwikkelt.

Lees verder en sluit je aan

• Boeken over Arts in Health
• Academische tijdschriften
• Rapport: volgende stap voor Arts in Health-netwerk

Wil je bijdragen aan de ontwikkeling van Arts in Health in Nederland? Binnenkort kun je je aansluiten bij de alliantie. Schrijf je in voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.

Inzicht in beleidsruimte en verankering

Arts in Health ontstaat in de praktijk, maar de keuzes daaromheen bepalen of initiatieven kunnen doorgroeien. Veel projecten laten zien wat kunst kan betekenen voor gezondheid, welzijn en kwaliteit van leven. Tegelijk blijft structurele inbedding vaak lastig, doordat financiering, samenwerking en verantwoordelijkheden versnipperd zijn.

Het rapport Kunst in zorg – wegen naar verankering onderzoekt waar binnen bestaande wet- en regelgeving ruimte zit om Arts in Health duurzamer te organiseren. Van gemeenten en zorgverzekeraars tot welzijn en langdurige zorg: er blijkt vaak meer mogelijk dan gedacht. Ook maakt het rapport zichtbaar waar samenwerking tussen zorg, cultuur en beleid in de praktijk nog vastloopt.

European Culture and Health Hub zet kunst en cultuur op de Europese gezondheidsagenda
Nederland en Europa worden geconfronteerd met toenemende druk op de geestelijke gezondheid en het welzijn, naast stijgende niveaus van eenzaamheid, sociaal isolement en de uitdagingen van een vergrijzende bevolking. Kunst en cultuur kunnen een rol spelen bij het aanpakken van deze problemen, hoewel dit nog steeds wordt onderschat in het reguliere gezondheidsbeleid. Met de lancering van de European Culture and Health Hub, een nieuw Horizon Europe-project, zullen twintig organisaties uit dertien Europese landen de komende drie jaar samenwerken om de verbinding tussen cultuur, gezondheidszorg en het sociale domein te versterken.

Het project, gecoördineerd door de Hogeschool Turku (Finland), brengt 20 organisaties samen, waaronder 15 projectpartners en 5 geassocieerde partners, uit 13 Europese landen. Arts in Health Groningen vertegenwoordigt Nederland in het consortium.

Cultuur als onderdeel van gezondheid en welzijn
De European Culture and Health Hub sluit aan bij de aanbevelingen uit het rapport Culture and Health: Time to Act (2025), waarin de Europese Commissie, de Europese Unie en haar lidstaten worden opgeroepen om cultuur een grotere rol te geven bij het bevorderen van gezondheid en welzijn.

Onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) laat zien dat deelname aan kunst- en cultuuractiviteiten kan bijdragen aan mentaal welzijn, veerkracht en sociale verbondenheid. Ook wordt een relatie gezien tussen culturele participatie en een betere mentale en emotionele gezondheid. In Nederland wordt deze kennis steeds vaker toegepast in projecten, onderwijs en onderzoek binnen het groeiende Arts in Health-veld.

Europese samenwerking en kennisdeling
De European Culture and Health Hub brengt onderzoekers, beleidsmakers, kunstenaars, zorgprofessionals en maatschappelijke organisaties uit heel Europa samen. Samen bouwen zij aan nieuwe samenwerkingen, delen zij kennis over de rol van kunst en cultuur in gezondheid en welzijn.

De Hub wordt ontwikkeld in nauwe samenwerking met beleidsmakers, professionals, onderzoekers en lokale gemeenschappen. Daarmee sluit het initiatief aan bij concrete vragen uit de praktijk. Daarnaast brengt het project bestaande wetenschappelijke kennis in kaart, identificeert het kennishiaten en ontwikkelt het praktische hulpmiddelen voor lokale, regionale en nationale beleidsmakers. Binnen het project worden Arts in Health-initiatieven in verschillende Europese landen onderzocht, waaronder Nederland. Ook wordt gewerkt aan scholing, kennisdeling en ondersteuning voor organisaties die kunst en cultuur willen inzetten voor gezondheid en welzijn.

Project kick-off in Groningen
Van 1 tot en met 3 september organiseerde Arts in Health Groningen de kick-off van de European Culture and Health Hub (ECHH) in Groningen. De start van het project begon op 1 september met een openbare lezing van Daisy Fancourt, hoogleraar aan het UCL Institute of Epidemiology and Health Care, UNESCO Chair in Arts & Global Health en directeur van het Collaborating Centre on Arts and Health van de Wereldgezondheidsorganisatie. De lezing werd georganiseerd in samenwerking met Studium Generale Groningen.

Op 2 en 3 september kwamen de projectpartners samen bij de Aletta Jacobs School of Public Health van de Rijksuniversiteit Groningen. Tijdens workshops, interactieve sessies en gesprekken leerden de partners elkaar beter kennen en deelden zij hun ervaringen en perspectieven. Ook gingen zij samen aan de slag met de eerste stappen van het project en de verdere samenwerking tussen cultuur, zorg en het sociale domein. Daarbij stonden onder meer de kennisbasis, samenwerking tussen verschillende sectoren en praktische ondersteuning voor het veld centraal.

Naar een duurzame verbinding tussen cultuur en zorg
Volgens Arts in Health Groningen markeert de Hub een belangrijke stap in de verdere ontwikkeling van het Europese Arts in Health-veld.
“Besluitvorming binnen de zorg en cultuur vond lange tijd grotendeels los van elkaar plaats. Inmiddels zien beide sectoren steeds vaker dat zij dezelfde waarden delen en elkaar kunnen versterken,” zegt Ferdinand Lewis, directeur Wetenschap en Onderwijs bij Arts in Health Groningen. “Het Horizon-project en de Hub zullen een grote stap zijn naar waardevolle samenwerking tussen onderzoekers, beleidsmakers en professionals uit beide sectoren.”

Met de European Culture and Health Hub krijgt de samenwerking tussen cultuur en gezondheid een stevig Europees platform. Het project moet bijdragen aan meer kennis, sterkere netwerken en betere beleidsontwikkeling, zodat kunst en cultuur een duurzame plek kunnen krijgen binnen gezondheids- en welzijnsbeleid in Europa. 

Meedoen?
Gedurende het project kun je meedoen en bijdragen komen er diverse mogelijkheden om betrokken en bij te dragen. Via webinars, nationale beleidsbijeenkomsten en sectoroverschrijdende uitwisselingen zal ECHH de mogelijkheden creëren om ervaringen uit te wisselen, partnerschappen op te bouwen en bij te dragen aan de ontwikkeling van het cultuur- en gezondheidsbeleid in heel Europa. Blijf op de hoogte via dit formulier.

Projectpartners

• Turku University of Applied Sciences (Finland)
• University College London (Verenigd Koninkrijk)
• Center for Primary Health Care Research Region Skåne (Zweden)
• Culture Action Europe (België)
• EuroHealthNet (België)
• University of Porto (Portugal)
• Cultural Welfare Center ETS (Italië)
• Cultura en Vena (Spanje)
• Norwegian Resource Centre for Arts and Health (Nord University) (Noorwegen)
• Arts in Health Groningen (Nederland)
• Latvian Academy of Culture (Letland)
• Mozarteum University Salzburg (Oostenrijk)
• Cluj Cultural Centre (Roemenië)
• University of Southern Denmark (Denemarken)
• Hope UK (Verenigd Koninkrijk)

Daarnaast wordt het project ondersteund door verschillende geassocieerde partners. Zij dragen bij aan expertise, beleidskennis en samenwerking tussen verschillende sectoren. Arts + Health Ireland / Réalta (Ierland), Secretariat of the Northern Dimension Partnership on Culture (Letland), United Cities and Local Governments (Spanje), UNESCO (Frankrijk), en Northern Dimension Partnership in Public Health and Social Well-being (Sweden).

‍

De Lancet Global Series over kunst en gezondheid

De voormalige president van Chili, dr. Michelle Bachelet, heeft een artikel geschreven voor de rubriek ‘Comment’. Hierin betoogt zij dat kunst als een publiek goed moet worden beschouwd. Volgens dr. Bachelet kan de inzet van kunst in de gezondheidszorg bijdragen aan gezondere, rechtvaardigere en menselijkere samenlevingen. Zij roept overheden daarom op om toegang tot culturele participatie te beschouwen als onderdeel van de sociale infrastructuur die gezondheid ondersteunt.

In de rubriek ‘Viewpoint’ presenteren dr. Nisha Sajnani en haar collega’s een onderzoeksagenda voor beleidsonderzoek naar Arts in Health. Om beleidsmakers in staat te stellen effectief beleid op het gebied van kunst en gezondheid te ontwikkelen, is een brede, hoogwaardige empirische kennisbasis nodig. In dit artikel onderscheiden de auteurs vier uitdagingen die ze adviseren om als prioriteit te stellen: het versterken van ethische kaders, het verbeteren van de empirische onderbouwing en economische evaluatie, het omarmen van methodologisch pluralisme en het aanpakken van de ongelijke wereldwijde spreiding van empirisch onderzoek.

Professor Daisy Fancourt en haar collega’s bieden in een peer reviewed artikel een reeks handvatten om richting te geven aan de integratie van kunst in de zorg, gezondheidsbeleid, en onderzoek. Naast de recente publicatie van haar boek The Art Cure maakt Fancourt deel uit van de European Culture and Health Hub, een door Horizon Europe ondersteund onderzoeksproject waarin veertien landen samenwerken aan onderzoek naar de effectiviteit van programma’s op het gebied van Arts in Health in de Europese Unie. Arts in Health Groningen vertegenwoordigt Nederland binnen dit project, voert praktijkgericht onderzoek uit en draagt bij aan de ontwikkeling van instrumenten voor beleidsmakers op het gebied van kunst en gezondheid.

De digitale versies van de vier artikelen zijn nu gratis beschikbaar voor iedereen met een Lancet account. Iedereen kan een account gratis aanmaken.

Lancering van het foto-essay in het Guggenheim

Naast de Lancet Global Series lanceerde het Jameel Arts & Health Lab een foto-essay. De presentatie vond plaats op 24 september 2025 in het Guggenheim Museum in New York, als onderdeel van UNGA Healing Arts Week. Het foto-essay brengt beelden samen van initiatieven op het gebied van kunst en gezondheid uit verschillende delen van de wereld. De beelden laten zien hoe kunst kan bijdragen aan gezondheid en welzijn, met bijzondere aandacht voor ondervertegenwoordigde gemeenschappen en complexe zorgomgevingen. Bij de lancering waren vertegenwoordigers aanwezig van het Guggenheim, The Lancet, de WHO en C ommunityJameel, evenals kunstenaars, onderzoekers en zorgprofessionals.

Er zijn verschillende manieren om je in Nederland te verdiepen in Arts in Health. Sommige programma’s bieden een korte kennismaking met het vakgebied, maar er worden ook minoren, keuzevakken en praktijkgerichte projecten aangeboden. Voor kunstenaars, zorgprofessionals, docenten en professionals in het sociaal domein die hun expertise op het gebied van kunst en gezondheid verder willen verdiepen, zijn er aanvullende mogelijkheden. Via diverse cursussen, opleidingstrajecten en summerschools kun je je kennis en vaardigheden verder ontwikkelen.

Je leert bijvoorbeeld hoe je:

• Kunst op een verantwoorde manier inzet in een zorgcontext 
• Samenwerkt met professionals uit andere disciplines 
• Artistieke kwaliteit verbindt met de behoeften van deelnemers

Aanbod voor Studenten

Tijdens een cursus, opleiding, summerschool, minor of praktijkgericht academisch project ontdek je hoe kunst kan bijdragen aan herstel, veerkracht en kwaliteit van leven. Je werkt samen met studenten uit andere disciplines, doet praktijkervaring op in zorg- en welzijnsorganisaties en ontdekt hoe creativiteit een plek krijgt in de zorg van morgen.

Cursussen | Wil je eerst kennismaken met Arts in Health, voordat je een opleiding volgt? Dan is een cursus of summerschool een mooie eerste stap. Je maakt kennis met het vakgebied en ontdekt hoe kunst en zorg elkaar kunnen versterken. 

• Summerschool: Arts in Health Groningen

Bacheloropleidingen | Wil je een bachelor volgen waarin kunst en zorg elkaar ontmoeten? Dan zijn dit interessante opleidingsmogelijkheden. Je werkt bijvoorbeeld samen met zorgorganisaties, ontwikkelt creatieve interventies of doet praktijkonderzoek.

• Design for Change and Innovation: Les en onderzoek op locatie in een dagcentrum De Heygraeff van Reinaerde, Woudenberg: Hogeschool voor de Kunsten Utrecht
• REVA-beats: Lectoraat van het Prins Claus Conservatorium, Groningen
• Muziek – Muziek & Dementie: Koninklijk Conservatorium Den Haag

Masteropleidingen | Heb je een bachelor afgerond en zoek je een masteropleiding op het gebied van kunst en zorg? Denk dan aan: 

• Interrelational Art Practices (iRAP): Academie Minerva, Groningen
• Music in Society: Conservatorium van Amsterdam 
• Kunsteducatie - Kunst en Zorg: Fontys Hogeschool Tilburg

Arts in Health cursussen en trainingen

Er zijn verschillende organisaties die cursussen, trainingen en andere vormen van professionalisering aanbieden, zoals:

• Kunst ter bevordering van welzijn in zorg – Hogeschool van Amsterdam
• Muziek en beweging met ouderen – Conservatorium van Amsterdam
• Muziek voor ouderen – Music Develops
• Summerschool Arts in Health – Arts in Health Groningen
• Incompanytrainingen voor zorgprofessionals – Dans op Recept, Leeuwarden
• Trainingen voor zorgmedewerkers en musici – Embrace Nederland, Leeuwarden
• Trainingen en intervisie voor workshopleiders, docenten en musici – Muzorgski

Ben je een (aanstaande) student? Kijk dan eens bij ons overzicht van bachelors, masters en summerschools.

Waarom bij- of nascholen?

Arts in Health is een snel ontwikkelend vakgebied. Steeds meer kunstenaars en zorgprofessionals werken samen aan gezondheid en welzijn. Dat vraagt niet alleen om vakmanschap binnen je eigen discipline, maar ook om kennis van elkaars werkwijze en werkveld en te weten hoe je samenwerkt met een andere discipline. Scholing helpt je om die expertise op te bouwen, en draagt zo bij aan de verdere professionalisering van het vakgebied in Nederland en aan toegankelijker Arts in Health onderwijs voor zowel studenten als professionals.

Bekijk het volledige aanbod

Dit is een selectie van het beschikbare aanbod voor studenten en professionals. Het overzicht is opgesteld door Marie-José Kommers, adviseur bij LKCA, en betreft de eerste versie, bijgewerkt tot en met oktober 2026. Download het volledige overzicht voor alle bachelor- en masteropleidingen, cursussen, locaties en studiebelasting.

Mis je jouw opleiding in dit overzicht? We horen het graag. Mail naar info@artsinhealth.nl.

Een voorbeeld uit de praktijk: Academie Minerva

Hoe ziet dat eruit in de praktijk? Studenten van Academie Minerva maakten vier kunstwerken voor het UMCG, waaronder de schildering op het dak van het Beatrix Kinderziekenhuis. De kunstwerken dragen bij aan een omgeving die kinderen en hun families afleiding, hoop en troost biedt.

Een gespreksstarter voor onderwijs en professionalisering in arts in health

Steeds meer kunstenaars, zorgprofessionals en opleiders werken samen binnen Arts in Health. Dat vraagt om professionals die zich bewegen op het snijvlak van kunst, zorg en welzijn. Maar welke kennis, vaardigheden en houding zijn daarvoor nodig?

Om die vraag te verkennen, ontwikkelden leden van de werkgroep onderwijs van Arts in Health Netherlands een eerste overzicht van competenties voor Arts in Health professionals. Het document is gebaseerd op praktijkervaringen en gesprekken met professionals uit kunst, zorg, welzijn, vaktherapie en onderwijs. Het is geen definitief beroepsprofiel, maar een gezamenlijke leidraad die het gesprek over onderwijs en professionalisering ondersteunt.

Waarom een competentieoverzicht?

Arts in Health is een jong en snelgroeiend vakgebied in Nederland. Steeds meer opleidingen besteden aandacht aan de verbinding tussen kunst, zorg en welzijn en ook in de praktijk groeit de behoefte aan professionals die beide werelden begrijpen.

Tegelijkertijd bestaat er nog geen gezamenlijke taal voor de competenties die Arts in Health professionals nodig hebben. Dit kader brengt in kaart welke competenties in de praktijk als belangrijk worden ervaren en biedt een eerste basis voor verdere ontwikkeling van onderwijs en professionalisering.  

Hoe is dit kader tot stand gekomen?

Het competentiekader is ontwikkeld door onderzoekers, op basis van een kwalitatieve analyse van drie landelijke rondetafelgesprekken met Nederlandse professionals uit Arts in Health, kunst, zorg, welzijn, vaktherapie en onderwijs. De eerste analyse van de data is vervolgens gedeeld met de werkgroep onderwijs van Arts in Health Netherlands, voor beoordeling en feedback door een expertpanel.

Het kader is gebaseerd op praktijkervaring en weerspiegelt wat professionals door heel Nederland aangeven essentieel te vinden voor hun werk.

Hoe gebruik je dit kader?

Het kader is bedoeld als praktisch hulpmiddel en gespreksstarter. Het is bedoeld voor iedereen die betrokken is bij Arts in Health, bijvoorbeeld binnen onderwijs, praktijk of onderzoek.

Je kunt het gebruiken om:

• nieuwe onderwijsprogramma’s te ontwikkelen of bestaande te versterken;
• te reflecteren op individuele of gezamenlijke professionele ontwikkeling;
• toekomstig onderzoek naar Arts in Health-professionals te ondersteunen.

Beschouw de competenties vooral als een gespreksstarter. Ze zijn geen afvinklijst of definitief beroepsprofiel, maar een eerste gezamenlijke leidraad die zich verder kan ontwikkelen naarmate het vakgebied groeit.

Wat betekent dit in de praktijk? Ontdek hieronder de vijf competentiedomeinen en lees wat ze inhouden en hoe ze tot uiting komen in de dagelijkse praktijk van arts in health.

Welke competenties heeft een Arts in Health professional nodig?

Werken op het snijvlak van kunst, zorg en welzijn vraagt om meer dan artistieke of zorginhoudelijke kennis alleen. Het vraagt om professionals die kunnen schakelen tussen verschillende werelden, samenwerken met uiteenlopende disciplines en oog hebben voor de mens achter de patiënt of deelnemer.

Om daar meer houvast voor te bieden, ontwikkelde de werkgroep Onderwijs van Arts in Health Netherlands een eerste competentiekader. Het kader is bedoeld als gespreksstarter, niet als een definitieve beroepsstandaard, en zal zich met het vakgebied blijven ontwikkelen. De competenties zijn gegroepeerd in vijf samenhangende domeinen. Samen laten ze zien wat het vak van een professional vraagt.

1. De mens staat altijd centraal

Een Arts in Health professional begint niet bij een methode of kunstvorm, maar bij de persoon. Dat vraagt om aandacht, nieuwsgierigheid en het vermogen om aan te sluiten bij wat iemand nodig heeft. Ethiek, relationeel werken, empathie en een brede blik op gezondheid vormen daarom de basis van het vak.

2. Ruimte geven aan het creatieve proces

Werken met kunst in zorgcontexten betekent ook kunnen omgaan met onzekerheid. Situaties in de zorg kunnen snel veranderen, waardoor een creatieve sessie zich niet volledig laat plannen. Professionals moeten kunnen improviseren, experimenteren en inspelen op wat zich tijdens het proces aandient. Juist die open houding maakt ruimte voor nieuwe inzichten en betekenisvolle professionele ontmoetingen.

3. Goed voor jezelf zorgen is óók professioneel

Werken met mensen die ziek zijn, kwetsbaar zijn of ingrijpende ervaringen meemaken, kan emotioneel veel vragen van professionals. Daarom hoort zelfreflectie net zo goed bij het vak als creativiteit. Weten waar je grenzen liggen, kunnen reflecteren op je handelen en steun zoeken bij collega’s zijn geen bijzaken, maar voorwaarden om duurzaam te kunnen werken.  

4. Veilig en zorgvuldig werken

Arts in Health vindt vaak plaats in een zorgcontext. Dat betekent dat professionals niet alleen artistiek vaardig zijn, maar ook weten hoe ze veilig en verantwoord handelen. Denk aan privacy, ethische afwegingen, kennis van relevante zorgprotocollen en het herkennen van situaties waarin extra zorg en voorzichtigheid nodig zijn.

5. Samen bouwen aan het vakgebied

Arts in Health is volop in ontwikkeling. Professionals dragen daarom niet alleen bij aan de praktijk, maar ook aan de verdere ontwikkeling van het vak. Dat vraagt om samenwerking, nieuwsgierigheid, een onderzoekende houding, ondernemerschap en inzicht in de sterke kanten en grenzen van de Arts in Health praktijk.

Een eerste gezamenlijke taal

Deze vijf domeinen vormen geen afvinklijst of definitief beroepsprofiel. Ze zijn bedoeld als een eerste gezamenlijke taal voor iedereen die werkt aan onderwijs, onderzoek en praktijk binnen Arts in Health. Naarmate het vakgebied zich verder ontwikkelt, zullen ook de competenties verder worden aangescherpt.

Geïnteresseerd in opleidingen en cursussen op het gebied van kunst en gezondheid? Ontdek het beschikbare aanbod voor studenten en professionals.

Arts in Health is een nieuw en snel groeiend vakgebied in Nederland. Het veld heeft creatieve en ondernemende professionals nodig met passie voor zowel de kunst als de zorg. De nieuwe generatie Nederlandse Arts in Health professionals moet over de grenzen van vakgebieden heen werken, in uiteenlopende zorgomgevingen. Een groeiend aantal onderwijsinstellingen brengt studenten uit de kunst, de zorg en het sociaal werk samen om te leren, onderzoek te doen en praktijkervaring op te doen, en zo het vakgebied verder te ontwikkelen.

Wat is een Arts in Health professional?

Arts in Health professionals werken op het snijvlak van kunst, zorg en welzijn. Omdat het vakgebied multidisciplinair en nog volop in ontwikkeling is, bestaat er geen vast beroepsprofiel voor de Nederlandse Arts in Health professional. Een groep docenten van instellingen uit het hele land heeft een competentiekader opgesteld als startpunt voor het gesprek over wat een Arts in Health professional moet weten. 

In het artikel over deze competenties lees je meer over de achtergrond en kun je het volledige document downloaden.

Aanbod art in health onderwijs

Steeds meer universiteiten en instellingen voor hoger- en middelbaar beroepsonderwijs, bieden opleidingen, minoren, modules en certificaten aan op het vakgebied van Arts in Health in Nederland. Deze zijn te vinden binnen onder meer de beeldende kunst, zorgethiek, verpleegkunde, geestelijke verzorging en de medische geesteswetenschappen.

Er zijn inmiddels verschillende voorbeelden:

• De Rijksuniversiteit Groningen organiseert jaarlijks een Arts in Health Summer School, met praktische en theoretische inzichten in participatieve projecten.
• Het Prins Claus Conservatorium biedt mogelijkheden voor onderwijs en onderzoek naar muziek in de zorg.
• Vaktherapie Nederland biedt gecertificeerde opleidingen voor professionals die zich willen specialiseren in vaktherapeutische toepassingen.
• Daarnaast zijn er online cursussen van onder meer University College London, King’s College London en de Royal Society for Public Health.

Welke opleidingen en cursussen zijn er?

Arts in Health Netherlands bracht in kaart welke Arts in Health onderwijs er in Nederland beschikbaar is en waar nog lacunes liggen. Hier vind je een overzicht van het huidige aanbod (laatste update: oktober 2026).

Arts in Health Netherlands

Arts in Health Netherlands verbindt mensen en organisaties die zich inzetten voor Arts in Health in Nederland. Om de beweging verder te brengen, werken we aan vier thema’s: praktijk, onderzoek, beleid en onderwijs. Rond elk thema komen mensen samen die ervaring, kennis en netwerk meebrengen. Zo bouwen we stap voor stap aan een stevig veld in Nederland. Voor de werkgroep onderwijs zijn mensen uit de volgende organisaties aangesloten:

• Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU)
• Hogeschool van Amsterdam
• ROC van Amsterdam en Flevoland
• VU Amsterdam
• LKCA, Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst
• CliniClowns
• Codarts Rotterdam
• Arts in Health Groningen

Lees verder 

• Boeken over arts in health
• Website Vaktherapie Nederland
• Culture for Health and Well-being Compendium
• Arts Council Ireland, Arts in Health Handbook

Wil je bijdragen aan de ontwikkeling van arts in health onderwijs in Nederland? Binnenkort kun je je aansluiten bij de alliantie. Schrijf je in voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.

Hoe krijgt kunst een blijvende plek in zorg en welzijn?

Hoe komt het dat kunst op de ene plek een vanzelfsprekend onderdeel wordt van de zorg, terwijl het op de andere plek een tijdelijk project blijft? In het ene ziekenhuis loopt een kunstcoördinator over de afdelingen. Ze legt een boek bij een bed, nodigt een muzikant uit op de verpleegafdeling of tipt de verpleegkundige over een kunstenaar. In een ander ziekenhuis is kunst vooral afhankelijk van vrijwilligers. Een verpleeghuis wil musici uitnodigen, maar heeft er geen budget voor. Elders geeft een stichting meer dan honderd concerten per jaar.

Voor het rapport Werkzame elementen in kunst, zorg en welzijn sprak de werkgroep praktijk van Arts in Health Netherlands met mensen die dit werk elke dag doen: een verpleegkundige, kunstcoördinatoren, kunstenaars, social designers en de directeur van een wijk cultuurhuis. Hun praktijk verschilt soms enorm, maar er zijn ook elementen die van belang zijn voor hen allen. Dit artikel bundelt deze inzichten.

Een blijvende praktijk begint bij een verbinder

Vrijwel ieder initiatief begint met iemand die kansen ziet en mensen bij elkaar brengt. Vaak zonder volledig mandaat, meestal met een pilot, en altijd met veel doorzettingsvermogen. Als verbinder is het belangrijk om een gedreven team samen te stellen: niet alles moet van de motivatie van een enkel persoon afhangen.

Een verbinder, in het rapport ook wel grenswerker genoemd, heeft kennis en ervaring van zowel de kunsten als de zorg nodig. De rol van de verbinder omvat het begeleiden en ondersteunen van kunstenaars en het betrekken van zorgprofessionals en de bredere organisatie in een initiatief. Ook laat de verbinder aan bestuurders zien wat kunst kan betekenen voor de organisatie in de dagelijkse praktijk. 

Het succes van een project of programma is afhankelijk van mensen die zich hard maken voor Arts in Health. Het is belangrijk dat deze verbinder het gezicht is van het project, zelfs als de voortgang langzaam gaat. Social designers Sjaak Langenberg en Rosé de Beer benadrukken dat verandering begint met “aanwezig zijn”: door mee te lopen, vragen te stellen en verbindingen te leggen.

Arts in Health kunstenaars zijn professionals

Het rapport richtte zich op participatieve Arts in Health praktijk, niet op vaktherapie. Vaktherapeuten zetten kunst in om therapeutische doelen te bereiken; participatieve kunstenaars ondersteunen welzijn, zonder dat vooraf gezondheidsuitkomsten worden voorspeld. Een sterke praktijk vraagt om professionele kunstenaars. Een professionele kunstenaar daagt mensen uit, verrast hen en ziet ze bovenal als mens. Niet als patiënt of cliënt, maar als maker, muzikant of verteller.

In Nederland zijn meerdere organisaties zich bewust van het belang van training. Zo werken er bij Galerie Atelier Herenplaats professioneel opgeleide kunstenaars. Na zorgvuldige selectie investeert Stichting Appeltaartconcerten in de ontwikkeling van de musici. Bij CliniClowns worden de spelers intensief getraind en aangemoedigd om zich verder te ontwikkelen.

Een goed idee verdient een luisterend oor

Een inspirerend project is nog geen blijvende praktijk. Kunst krijgt pas echt een vaste plek wanneer ze onderdeel wordt van de organisatie, en dat ziet er in elke praktijk anders uit. Bij GGzE is de rol van kunstcoördinator opgenomen in het beleid. Vitalis werkt met cultuuraanjagers in het managementteam. Amsterdam UMC heeft een eigen afdeling Kunstzaken die Arts in Health-projecten ondersteunt. Ruimte voor kunst ontstaat niet vanzelf: daarvoor is organisatorische steun nodig, en soms ook steun vanuit de wijk.

In zorgorganisaties en instellingen is bovendien de steun van bestuurders nodig, en die steun ontstaat zelden rondom een vergadertafel. Veel geïnterviewden zien hetzelfde gebeuren: zodra bestuurders zelf ervaren wat kunst met mensen doet, verandert ook hun blik. Eén directeur die meedoet aan een workshop,  ervaart in een half uur vaak meer dan tien beleidsnota's kunnen uitleggen.

Maak het werk zichtbaar

Een tentoonstelling, een korte film, het verhaal van een deelnemer of een concert op de afdeling maakt zichtbaar wat kunst teweegbrengt. Deelnemers worden er trots van, collega’s raken betrokken en bestuurders zien waarom het de moeite waard is om ermee door te gaan. Op professionele wijze vastleggen wat er gebeurt is geen bijzaak, maar helpt de praktijk verder.

Marike Soeterik, projectleider Kunst en Welzijn in Amsterdam, merkt dat een kort filmpje vaak meer bereikt dan een uitgebreide presentatie. Ook ziet ze dat het helpt om een deelnemer aan het woord te laten bij een wijktafel: mensen begrijpen meteen waarom zo’n kunstproject ertoe doet.

Kunst verandert organisaties

Kunstenaars hebben een andere manier van kijken; hier kunnen organisaties van leren.

Een voorbeeld hiervan is het project Progress vs Regress van kunstenaar Melanie Bonajo. Samen met bewoners van een woonzorgcentrum maakte ze een film over hun leven, hun ideeën over technologie en hun blik op de toekomst. Daarbij stond de mens boven de zorgvraag.

Zo'n andere blik doet iets met een organisatie. Zorgteams gaan bewoners anders zien, en bestuurders gaan andere vragen stellen. Daarom noemen sommige kunstenaars zichzelf niet alleen maker, maar ook veranderkundige. Ze helpen collega's in de zorg nieuwe mogelijkheden ontdekken door samen te doen, uit te proberen en bij te sturen.

Het belang van financiering en duurzaamheid

Een vaste plek voor kunst in de organisatie vraagt ook om een duurzame manier van financieren. In de praktijk blijkt een combinatie van verschillende financieringsbronnen vaak het meest toekomstbestendig. Zorgbudgetten, fondsen, gemeenten en culturele partners versterken elkaar en maken het mogelijk om verder te bouwen dan één projectperiode.

Verder lezen?

In het rapport Werkzame elementen in kunst, zorg en welzijn lees je welke factoren volgens professionals bijdragen aan succesvolle en duurzame Arts in Health praktijken. Download het rapport en ontdek de inzichten, voorbeelden en aanbevelingen uit de praktijk.

Het rapport Werkzame elementen in kunst, zorg en welzijn is opgesteld door Atty Bax (Kunstloc Brabant), Joyce Vlaming (AxionContinu) en Finn Minke (LKCA) voor de werkgroep Praktijk van Arts in Health Netherlands. Voor het rapport werden dertien professionals uit ziekenhuizen, de langdurige zorg en de wijk geïnterviewd.