Pilot | Buur & Boek

Buur & Boek is een pilot van NOORDWOORD en Arts in Health Groningen, waarin het plezier van lezen en schrijven centraal staat. Van oktober 2025 tot en met maart 2026 komen bewoners uit verschillende wijken en dorpen in de provincie Groningen samen om te lezen, te schrijven, te praten en te reflecteren op korte verhalen, poëzie en romans. Dit gebeurt in vier lokale gemeenschappen onder begeleiding van workshopleiders, op vertrouwde plekken in de buurt.

Het project zet lezen en schrijven in om verbinding, zorg en aandacht binnen gemeenschappen te versterken en om nieuwe groepen te laten ontstaan. Vijf groepen komen tweewekelijks bijeen in de Korrewegwijk, Beijum, Finsterwolde, Noordlaren en Feerwerd. De groepen worden begeleid door vier workshopleiders, die ieder een eigen achtergrond en werkwijze meebrengen binnen creatief lezen en schrijven. Er is geen literaire ervaring of voorbereiding nodig om deel te nemen. Mensen met uiteenlopende achtergronden doen mee en ervaren samen wat shared reading, creatief schrijven, aandachtig luisteren en reflectieve gesprekken kunnen betekenen.

Arts in Health Netherlands faciliteert een tweewekelijkse leergemeenschap met de vier workshopleiders en de projectcoördinator. Binnen deze leergemeenschap is ruimte voor uitwisseling, gezamenlijke reflectie, planning en waar nodig coaching. Ook wordt wetenschappelijke literatuur besproken over de effecten van lezen en schrijven op gezondheid en welzijn, ter verdieping van de praktijk. Daarnaast is er aandacht voor zelfzorg en voor de ethische aspecten van community-based werken.

Buur & Boek creëert ruimte voor ontmoeting op een andere manier. Lezen en schrijven vormen het vertrekpunt voor aandachtige gesprekken, vertraging en het delen van inspiratie. Gaandeweg ontstaan nieuwe sociale verbindingen of worden bestaande relaties verdiept. “We ontmoeten buurtgenoten om via literatuur en poëzie over het leven te spreken,” vertelt een van de workshopleiders. “We lezen en praten, en als mensen dat willen, maken we ook iets. Alles mag, niets hoeft.” Een andere workshopleider vult aan: “Het gaat er niet om dat iedereen hetzelfde vindt, maar dat je durft te spreken én te luisteren.”

De vier workshopleiders – Charlotte Beerda, Gemma Jissink, Lieke van den Krommenacker en Willemijn van de Walle – brengen ieder hun eigen ervaring mee op het gebied van literatuur, performance en community-based werk. Benieuwd wie zij zijn en hoe zij werken?

Aan het einde van de pilot krijgt iedere groep de gelegenheid om te delen wat er is ontstaan of ontdekt, tijdens een mini-festival in de eigen gemeenschap. Dat kan in de vorm van poëzie of korte verhalen, maar ook door samen stil te staan bij de gesprekken en verbindingen die zijn gegroeid.

Voor Arts in Health Groningen maakt Buur & Boek deel uit van een breder programma waarin kunst wordt ingezet voor reflectie, dialoog en sociale verbondenheid te stimuleren, en daarmee welzijn te ondersteunen. Door plekken te creëren waar mensen elkaar ontmoeten rond gedeelde nieuwsgierigheid en creativiteit, draagt Buur & Boek bij aan verbeeldingskracht en gemeenschapsgevoel in het dagelijks leven.

Deelname aan Buur & Boek is gratis. Het project loopt van oktober 2025 tot en met maart 2026 en wordt georganiseerd door NOORDWOORD in samenwerking met Arts in Health Groningen en lokale partners in de betrokken gemeenschappen.

Meer weten over onderzoek naar lezen, schrijven en welzijn?

De effecten van lezen op welzijn worden al decennialang onderzocht binnen de geesteswetenschappen, sociale wetenschappen en gezondheidswetenschappen. Uit onderzoek blijkt dat lezen niet alleen ontspanning of kennis oplevert, maar ook bijdraagt aan psychisch en sociaal welzijn. Fictie lezen wordt vaak beschreven als een vorm van mentale simulatie, waarbij sociale cognitie, empathie en Theory of Mind worden aangesproken [1, 2]. Deze vaardigheden spelen een belangrijke rol in sociaal en psychologisch functioneren. Voor dergelijke effecten is het belangrijk dat lezers zich actief verhouden tot de tekst en reflecteren op wat zij lezen [3]. Vanuit deze inzichten worden shared reading-programma’s ingezet om eenzaamheid te verminderen, gesprekken op gang te brengen en het gevoel van verbondenheid te versterken, met name tussen mensen met verschillende achtergronden of van verschillende generaties [bijv. 4; 5].

Ook expressief en reflectief schrijven – zoals dagboeken, korte verhalen of brieven – blijkt positieve effecten te hebben op zowel mentale als lichamelijke gezondheid [6, 7, 8]. Er zijn aanwijzingen dat schrijven kan bijdragen aan het verminderen van depressieve klachten [9] en posttraumatische stresssymptomen [10], en dat het mensen helpt om met verlies en rouw om te gaan [11]. Daarbij is het essentieel dat schrijfsessies plaatsvinden in een veilige en vertrouwde omgeving [12].

Referenties

1. Dodell-Feder, D., & Tamir, D. I. (2018). Fiction reading has a small positive impact on social cognition: A meta-analysis. Journal of experimental psychology. General, 147(11), 1713–1727. https://doi.org/10.1037/xge0000395 
2. Oatley K. (2016). Fiction: Simulation of Social Worlds. Trends in cognitive sciences, 20(8), 618–628. https://doi.org/10.1016/j.tics.2016.06.002 
3. Carney, J., & Robertson, C. (2022). Five studies evaluating the impact on mental health and mood of recalling, reading, and discussing fiction. PLoS ONE, 17(4), e0266323. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0266323
4. Billington, J., Carroll, J., Davis, P., Healey, C., & Kinderman, P. (2013). A literature-based intervention for older people living with dementia. Perspectives in Public Health, 136(3), 139–146. https://doi.org/10.1177/1757913912470052 
5. Longden, E., Davis, P., Carroll, J., Billington, J., & Kinderman, P. (2015). Shared reading: Assessing the intrinsic value of literature. Medical Humanities, 41(2), 113–120. https://doi.org/10.1136/medhum-2015-010704 
6. Valtonen J. (2021). The Health Benefits of Autobiographical Writing: An Interdisciplinary Perspective. The Journal of medical humanities, 42(4), 1–19. https://doi.org/10.1007/s10912-020-09631-9 
7. Pennebaker, J. W., & Seagal, J. D. (1999). Forming a story: the health benefits of narrative. Journal of clinical psychology, 55(10), 1243–1254. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4679(199910)55:10<1243::AID-JCLP6>3.0.CO;2-N
8. Toepfer, S. M., & Walker, K. (2009). Letters of gratitude: Improving well-being through expressive writing. Journal of Writing Research, 1(3), 181-198. https://doi.org/10.17239/jowr-2009.01.03.1 
9. Reinhold, M., Bürkner, P.-C., & Holling, H. (2018). Effects of expressive writing on depressive symptoms: A meta-analysis. Clinical Psychology: Science and Practice, 25, e12224. https://doi.org/10.1111/cpsp.12224
10. Pavlacic, J. M., Buchanan, E. M., Maxwell, N. P., Hopke, T. G., & Schulenberg, S. E. (2019). A meta-analysis of expressive writing on posttraumatic stress, posttraumatic growth, and quality of life. Review of General Psychology, 23(2), 230–250. https://doi.org/10.1177/1089268019831645 
11. Den Elzen, K., Neimeyer, R. A., & Lengelle, R. (Eds.). (2024). Living with loss: From grief to wellbeing (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003460657 
12. Wiltshire, K. (2022). Using the short story as a tool for well-being in arts and health workshops for the NHS staff. Short Fiction in Theory & Practice, 12 (The Health of the Short Story: Part 2), 203–218. https://doi.org/10.1386/fict_00062_1 

‍