Pilot | Buur & Boek

Buur & Boek was een pilot van NOORDWOORD en Arts in Health Groningen, waarin het plezier van samen lezen en creatief schrijven centraal stond. Van oktober 2025 tot en met maart 2026 kwamen bewoners uit verschillende wijken en dorpen in de provincie Groningen samen om te lezen, te schrijven, te praten en te reflecteren op korte verhalen, poëzie en romans. Deze bijeenkomsten vonden plaats in vijf lokale gemeenschappen, op vertrouwde en toegankelijke plekken in de buurt. De groepen kwamen tweewekelijks samen in de Korrewegwijk, Beijum, Finsterwolde, Noordlaren en Feerwerd, onder begeleiding van vier workshopleiders, die ieder een eigen achtergrond en werkwijze meebrachten binnen creatief lezen en schrijven.

Het project had als doel om lezen en schrijven in te zetten als middel om verbinding en aandacht binnen gemeenschappen te versterken, en om nieuwe groepen te laten ontstaan. Er was geen literaire ervaring of voorbereiding nodig om deel te nemen. Mensen met uiteenlopende achtergronden deden mee en ervaarden samen wat shared reading, creatief schrijven, aandachtig luisteren en reflectieve gesprekken kunnen betekenen.

Arts in Health Groningen faciliteerde een tweewekelijkse leergemeenschap ter ondersteuning van de workshopleiders en de projectcoördinator. Binnen deze leergemeenschap was ruimte voor uitwisseling, reflectie, gezamenlijke planning en waar nodig coaching. Ook werd wetenschappelijke literatuur besproken over de effecten van lezen en schrijven op gezondheid en welzijn, ter verdieping van de praktijk. Daarnaast was er aandacht voor zelfzorg en voor de ethische aspecten van community-based werken.

De bijeenkomsten van Buur & Boek creëerden ruimte voor ontmoeting op een andere manier. Lezen en schrijven vormden het vertrekpunt voor aandachtige gesprekken, vertraging en het delen van inspiratie. Gaandeweg ontstonden nieuwe sociale verbindingen of werden bestaande relaties verdiept. “We ontmoeten buurtgenoten om via literatuur en poëzie over het leven te spreken,” vertelt een van de workshopleiders. “We lezen en praten, en als mensen dat willen, maken we ook iets. Alles mag, niets hoeft.” Een andere workshopleider vult aan: “Het gaat er niet om dat iedereen hetzelfde vindt, maar dat je durft te spreken én te luisteren.”

De workshopleiders – Charlotte Beerda, Gemma Jissink, Lieke van den Krommenacker en Willemijn van de Walle – brachten ieder hun eigen ervaring mee op het gebied van literatuur, performance en community-based werk. Benieuwd wie zij zijn en hoe zij werken?

Aan het einde van de pilot kwamen de groepen samen tijdens vier mini-festivals in hun eigen gemeenschap, georganiseerd door de projectcoördinator van Buur & Boek. Tijdens deze mini-festivals deelden deelnemers en workshopleiders hun ervaringen en wat er in de tussentijd was ontstaan. Elk festival kreeg een eigen vorm, met activiteiten variërend van interviews met Nederlandse auteurs tot voordrachten in de open lucht, poëzie wandelingen en het schrijven van haiku’s in een koeienstal. Deze momenten boden ruimte om stil te staan bij de gesprekken, ervaringen en verbindingen die in de loop van de maanden zijn gegroeid.

Voor Arts in Health Groningen maakt Buur & Boek deel uit van een breder programma waarin kunst wordt ingezet om reflectie, dialoog en sociale verbondenheid te stimuleren, en daarmee bij te dragen aan welzijn. Door plekken te creëren waar mensen elkaar ontmoeten rond gedeelde nieuwsgierigheid en creativiteit, draagt Buur & Boek bij aan verbeeldingskracht en gemeenschapsgevoel in het dagelijks leven.

Deelname aan Buur & Boek was gratis. Het project liep van oktober 2025 tot en met maart 2026 en werd georganiseerd door NOORDWOORD in samenwerking met Arts in Health Groningen en lokale partners in de betrokken gemeenschappen. De pilot werd mede mogelijk gemaakt door het Nederlands Letterenfonds, VSBfonds, Fonds voor Cultuurparticipatie, Gemeente Groningen, Provincie Groningen, Aletta Jacobs School of Public Health, University of Groningen en het Nationaal Programma Groningen.

Meer weten over onderzoek naar lezen, schrijven en welzijn?

De effecten van lezen op welzijn worden al decennialang onderzocht binnen de geesteswetenschappen, sociale wetenschappen en gezondheidswetenschappen. Uit onderzoek blijkt dat lezen niet alleen ontspanning of kennis oplevert, maar ook bijdraagt aan psychisch en sociaal welzijn. Fictie lezen wordt vaak beschreven als een vorm van mentale simulatie, waarbij sociale cognitie, empathie en Theory of Mind worden aangesproken [1, 2]. Deze vaardigheden spelen een belangrijke rol in sociaal en psychologisch functioneren. Voor dergelijke effecten is het belangrijk dat lezers zich actief verhouden tot de tekst en reflecteren op wat zij lezen [3]. Vanuit deze inzichten worden shared reading-programma’s ingezet om eenzaamheid te verminderen, gesprekken op gang te brengen en het gevoel van verbondenheid te versterken, met name tussen mensen met verschillende achtergronden of van verschillende generaties [bijv. 4; 5].

Ook expressief en reflectief schrijven – zoals dagboeken, korte verhalen of brieven – blijkt positieve effecten te hebben op zowel mentale als lichamelijke gezondheid [6, 7, 8]. Er zijn aanwijzingen dat schrijven kan bijdragen aan het verminderen van depressieve klachten [9] en posttraumatische stresssymptomen [10], en dat het mensen helpt om met verlies en rouw om te gaan [11]. Daarbij is het essentieel dat schrijfsessies plaatsvinden in een veilige en vertrouwde omgeving [12].

Referenties

1. Dodell-Feder, D., & Tamir, D. I. (2018). Fiction reading has a small positive impact on social cognition: A meta-analysis. Journal of experimental psychology. General, 147(11), 1713–1727. https://doi.org/10.1037/xge0000395 
2. Oatley K. (2016). Fiction: Simulation of Social Worlds. Trends in cognitive sciences, 20(8), 618–628. https://doi.org/10.1016/j.tics.2016.06.002 
3. Carney, J., & Robertson, C. (2022). Five studies evaluating the impact on mental health and mood of recalling, reading, and discussing fiction. PLoS ONE, 17(4), e0266323. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0266323
4. Billington, J., Carroll, J., Davis, P., Healey, C., & Kinderman, P. (2013). A literature-based intervention for older people living with dementia. Perspectives in Public Health, 136(3), 139–146. https://doi.org/10.1177/1757913912470052 
5. Longden, E., Davis, P., Carroll, J., Billington, J., & Kinderman, P. (2015). Shared reading: Assessing the intrinsic value of literature. Medical Humanities, 41(2), 113–120. https://doi.org/10.1136/medhum-2015-010704 
6. Valtonen J. (2021). The Health Benefits of Autobiographical Writing: An Interdisciplinary Perspective. The Journal of medical humanities, 42(4), 1–19. https://doi.org/10.1007/s10912-020-09631-9 
7. Pennebaker, J. W., & Seagal, J. D. (1999). Forming a story: the health benefits of narrative. Journal of clinical psychology, 55(10), 1243–1254. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4679(199910)55:10<1243::AID-JCLP6>3.0.CO;2-N
8. Toepfer, S. M., & Walker, K. (2009). Letters of gratitude: Improving well-being through expressive writing. Journal of Writing Research, 1(3), 181-198. https://doi.org/10.17239/jowr-2009.01.03.1 
9. Reinhold, M., Bürkner, P.-C., & Holling, H. (2018). Effects of expressive writing on depressive symptoms: A meta-analysis. Clinical Psychology: Science and Practice, 25, e12224. https://doi.org/10.1111/cpsp.12224
10. Pavlacic, J. M., Buchanan, E. M., Maxwell, N. P., Hopke, T. G., & Schulenberg, S. E. (2019). A meta-analysis of expressive writing on posttraumatic stress, posttraumatic growth, and quality of life. Review of General Psychology, 23(2), 230–250. https://doi.org/10.1177/1089268019831645 
11. Den Elzen, K., Neimeyer, R. A., & Lengelle, R. (Eds.). (2024). Living with loss: From grief to wellbeing (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003460657 
12. Wiltshire, K. (2022). Using the short story as a tool for well-being in arts and health workshops for the NHS staff. Short Fiction in Theory & Practice, 12 (The Health of the Short Story: Part 2), 203–218. https://doi.org/10.1386/fict_00062_1 

‍