Alles

Willemijn van de Walle | Korrewegwijk

Over community: “De groep in de Korrewegwijk weerspiegelt de stad: divers, meertalig en voortdurend in beweging. Deelnemers verschillen in leeftijd en achtergrond en hebben uiteenlopende relaties met lezen en taal. Die verschillen zijn zichtbaar en bespreekbaar. Vragen uit de literatuur — zoals waar iemand nu écht vandaan komt — openen vaak gesprekken waarin meerdere perspectieven naast elkaar kunnen bestaan.”

Over veiligheid:
“Binnen de groep is er een bereidheid om verder te gaan dan het oppervlak. Als één iemand zich open uitspreekt, volgen anderen vaak vanzelf. Door kleine, aandachtige gebaren — samen thee drinken, luisteren zonder te onderbreken — ontstaat er een veilige ruimte waarin persoonlijke verhalen gedeeld kunnen worden.”

Over verbinding: “Op dinsdagavond is de groep een plek om samen even stil te staan. Mensen komen op zoek naar rust en verbinding. Met behulp van literatuur en poëzie richten we onze aandacht en maken we ruimte voor echte ontmoetingen.”

Gemma Jissink | Noordlaren

Over gedeelde interesses: “Noordlaren kent veel overlappende netwerken. Buur & Boek voegt daar een nieuw netwerk aan toe: een groep mensen die elkaar vindt in hun liefde voor verhalen en gedichten, en in hun nieuwsgierigheid om samen te ontdekken.”

Over betrokkenheid: “Veel deelnemers kennen elkaar al, maar het samen lezen en bespreken van verhalen en poëzie zorgt voor een andere vorm van nabijheid. Die nabijheid is waardevol, terwijl de sfeer open en licht blijft. Mensen voelen zich betrokken bij zowel de praktische kant van het project als bij de inhoud, en blijven daardoor actief meedoen.”

Over gedeelde ervaring: “In deze groep beleven we literatuur echt samen. Verhalen en persoonlijke reflecties blijven opduiken en verrassen — ook mij, als begeleider.”

Lieke van den Krommenacker | Beijum – Feerwerd

Over het alledaagse: “We werken met een kleine groep zeer betrokken lezers die elkaar regelmatig ontmoet. De leeftijden lopen uiteen van begin dertig tot eind zeventig. Verhalen en poëzie vormden het vertrekpunt, maar gesprekken bewegen nu moeiteloos tussen literatuur en het dagelijks leven.”

Over delen: “In de loop van de tijd zijn de onderlinge relaties verdiept. Deelnemers delen meer van zichzelf, wisselen boeken uit en geven elkaar leestips. Sommigen zijn zelf gaan schrijven en delen hun teksten met de groep.”

Over zorg: “Na een paar bijeenkomsten zie je een vorm van zorgzaamheid ontstaan. Door gezamenlijke aandacht en samen werken groeit er een gevoel van samen zijn, dat steeds betekenisvoller wordt naarmate we blijven lezen en reflecteren.”

Charlotte Beerda | Finsterwolde

Over elkaar kennen: “Veel deelnemers in Finsterwolde kennen elkaar al jarenlang. De groep is warm, maar ook wat terughoudend. Persoonlijke verhalen komen geleidelijk op gang. Humor speelt een belangrijke rol en er wordt veel gelachen.”

Over kwetsbaarheid: “Kwetsbaarheid is geen doel op zich. Het gaat om samen zijn en delen. Vertrouwen wordt hier niet zozeer uitgesproken, maar gevoeld — in de sfeer, en in de manier waarop mensen geduldig, aandachtig en waarderend met elkaar omgaan.”

Over het onverwachte: “Er ontstaan onverwachte momenten: iemand leest een gedicht voor, of twee mensen die getrouwd zijn ontdekken dat ze allebei zijn gaan schrijven, zonder dat de ander dat wist. Zulke momenten worden met zorg ontvangen, en langzaam ontstaat er meer ruimte om te schrijven en te delen, in het ritme van de groep.”

‍

Buur & Boek is een pilot van NOORDWOORD en Arts in Health Groningen, waarin het plezier van lezen en schrijven centraal staat. Van oktober 2025 tot en met maart 2026 komen bewoners uit verschillende wijken en dorpen in de provincie Groningen samen om te lezen, te schrijven, te praten en te reflecteren op korte verhalen, poëzie en romans. Dit gebeurt in vier lokale gemeenschappen onder begeleiding van workshopleiders, op vertrouwde plekken in de buurt.

Het project zet lezen en schrijven in om verbinding, zorg en aandacht binnen gemeenschappen te versterken en om nieuwe groepen te laten ontstaan. Vijf groepen komen tweewekelijks bijeen in de Korrewegwijk, Beijum, Finsterwolde, Noordlaren en Feerwerd. De groepen worden begeleid door vier workshopleiders, die ieder een eigen achtergrond en werkwijze meebrengen binnen creatief lezen en schrijven. Er is geen literaire ervaring of voorbereiding nodig om deel te nemen. Mensen met uiteenlopende achtergronden doen mee en ervaren samen wat shared reading, creatief schrijven, aandachtig luisteren en reflectieve gesprekken kunnen betekenen.

Arts in Health Netherlands faciliteert een tweewekelijkse leergemeenschap met de vier workshopleiders en de projectcoördinator. Binnen deze leergemeenschap is ruimte voor uitwisseling, gezamenlijke reflectie, planning en waar nodig coaching. Ook wordt wetenschappelijke literatuur besproken over de effecten van lezen en schrijven op gezondheid en welzijn, ter verdieping van de praktijk. Daarnaast is er aandacht voor zelfzorg en voor de ethische aspecten van community-based werken.

Buur & Boek creëert ruimte voor ontmoeting op een andere manier. Lezen en schrijven vormen het vertrekpunt voor aandachtige gesprekken, vertraging en het delen van inspiratie. Gaandeweg ontstaan nieuwe sociale verbindingen of worden bestaande relaties verdiept. “We ontmoeten buurtgenoten om via literatuur en poëzie over het leven te spreken,” vertelt een van de workshopleiders. “We lezen en praten, en als mensen dat willen, maken we ook iets. Alles mag, niets hoeft.” Een andere workshopleider vult aan: “Het gaat er niet om dat iedereen hetzelfde vindt, maar dat je durft te spreken én te luisteren.”

De vier workshopleiders – Charlotte Beerda, Gemma Jissink, Lieke van den Krommenacker en Willemijn van de Walle – brengen ieder hun eigen ervaring mee op het gebied van literatuur, performance en community-based werk. Benieuwd wie zij zijn en hoe zij werken?

Aan het einde van de pilot krijgt iedere groep de gelegenheid om te delen wat er is ontstaan of ontdekt, tijdens een mini-festival in de eigen gemeenschap. Dat kan in de vorm van poëzie of korte verhalen, maar ook door samen stil te staan bij de gesprekken en verbindingen die zijn gegroeid.

Voor Arts in Health Groningen maakt Buur & Boek deel uit van een breder programma waarin kunst wordt ingezet voor reflectie, dialoog en sociale verbondenheid te stimuleren, en daarmee welzijn te ondersteunen. Door plekken te creëren waar mensen elkaar ontmoeten rond gedeelde nieuwsgierigheid en creativiteit, draagt Buur & Boek bij aan verbeeldingskracht en gemeenschapsgevoel in het dagelijks leven.

Deelname aan Buur & Boek is gratis. Het project loopt van oktober 2025 tot en met maart 2026 en wordt georganiseerd door NOORDWOORD in samenwerking met Arts in Health Groningen en lokale partners in de betrokken gemeenschappen.

Meer weten over onderzoek naar lezen, schrijven en welzijn?

De effecten van lezen op welzijn worden al decennialang onderzocht binnen de geesteswetenschappen, sociale wetenschappen en gezondheidswetenschappen. Uit onderzoek blijkt dat lezen niet alleen ontspanning of kennis oplevert, maar ook bijdraagt aan psychisch en sociaal welzijn. Fictie lezen wordt vaak beschreven als een vorm van mentale simulatie, waarbij sociale cognitie, empathie en Theory of Mind worden aangesproken [1, 2]. Deze vaardigheden spelen een belangrijke rol in sociaal en psychologisch functioneren. Voor dergelijke effecten is het belangrijk dat lezers zich actief verhouden tot de tekst en reflecteren op wat zij lezen [3]. Vanuit deze inzichten worden shared reading-programma’s ingezet om eenzaamheid te verminderen, gesprekken op gang te brengen en het gevoel van verbondenheid te versterken, met name tussen mensen met verschillende achtergronden of van verschillende generaties [bijv. 4; 5].

Ook expressief en reflectief schrijven – zoals dagboeken, korte verhalen of brieven – blijkt positieve effecten te hebben op zowel mentale als lichamelijke gezondheid [6, 7, 8]. Er zijn aanwijzingen dat schrijven kan bijdragen aan het verminderen van depressieve klachten [9] en posttraumatische stresssymptomen [10], en dat het mensen helpt om met verlies en rouw om te gaan [11]. Daarbij is het essentieel dat schrijfsessies plaatsvinden in een veilige en vertrouwde omgeving [12].

Referenties

1. Dodell-Feder, D., & Tamir, D. I. (2018). Fiction reading has a small positive impact on social cognition: A meta-analysis. Journal of experimental psychology. General, 147(11), 1713–1727. https://doi.org/10.1037/xge0000395 
2. Oatley K. (2016). Fiction: Simulation of Social Worlds. Trends in cognitive sciences, 20(8), 618–628. https://doi.org/10.1016/j.tics.2016.06.002 
3. Carney, J., & Robertson, C. (2022). Five studies evaluating the impact on mental health and mood of recalling, reading, and discussing fiction. PLoS ONE, 17(4), e0266323. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0266323
4. Billington, J., Carroll, J., Davis, P., Healey, C., & Kinderman, P. (2013). A literature-based intervention for older people living with dementia. Perspectives in Public Health, 136(3), 139–146. https://doi.org/10.1177/1757913912470052 
5. Longden, E., Davis, P., Carroll, J., Billington, J., & Kinderman, P. (2015). Shared reading: Assessing the intrinsic value of literature. Medical Humanities, 41(2), 113–120. https://doi.org/10.1136/medhum-2015-010704 
6. Valtonen J. (2021). The Health Benefits of Autobiographical Writing: An Interdisciplinary Perspective. The Journal of medical humanities, 42(4), 1–19. https://doi.org/10.1007/s10912-020-09631-9 
7. Pennebaker, J. W., & Seagal, J. D. (1999). Forming a story: the health benefits of narrative. Journal of clinical psychology, 55(10), 1243–1254. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4679(199910)55:10<1243::AID-JCLP6>3.0.CO;2-N
8. Toepfer, S. M., & Walker, K. (2009). Letters of gratitude: Improving well-being through expressive writing. Journal of Writing Research, 1(3), 181-198. https://doi.org/10.17239/jowr-2009.01.03.1 
9. Reinhold, M., Bürkner, P.-C., & Holling, H. (2018). Effects of expressive writing on depressive symptoms: A meta-analysis. Clinical Psychology: Science and Practice, 25, e12224. https://doi.org/10.1111/cpsp.12224
10. Pavlacic, J. M., Buchanan, E. M., Maxwell, N. P., Hopke, T. G., & Schulenberg, S. E. (2019). A meta-analysis of expressive writing on posttraumatic stress, posttraumatic growth, and quality of life. Review of General Psychology, 23(2), 230–250. https://doi.org/10.1177/1089268019831645 
11. Den Elzen, K., Neimeyer, R. A., & Lengelle, R. (Eds.). (2024). Living with loss: From grief to wellbeing (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003460657 
12. Wiltshire, K. (2022). Using the short story as a tool for well-being in arts and health workshops for the NHS staff. Short Fiction in Theory & Practice, 12 (The Health of the Short Story: Part 2), 203–218. https://doi.org/10.1386/fict_00062_1 

‍

Dankzij een subsidie ​​van OCW zet het netwerk Arts in Health Netherlands een grote stap voorwaarts om kunst een vaste plek te geven in de Nederlandse gezondheidszorg.

Arts in Health Netherlands, een landelijk netwerk van partners, heeft de krachten gebundeld om kunst en cultuur structureel te integreren in de Nederlandse zorg- en welzijnssector. Onderzoek toont aan dat kunstparticipatie positieve gevolgen heeft voor de gezondheid, zoals beter welzijn, minder medicatiegebruik en langere zelfredzaamheid bij ouderen. Dankzij een subsidie ​​van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap kan het netwerk starten met het realiseren van de ambities uit het whitepaper Arts in Health in Nederland: Een nationale agenda.

"Dit is waar we jaren naar hebben toegewerkt," aldus Kirsten Krans, een van de initiatiefnemers van Arts in Health Netherlands. "Het is fantastisch om samen de volgende stap te zetten om kunst en cultuur structureel te integreren in onze gezondheidszorg”. De nationale agenda van Arts in Health Netherlands sluit aan bij de transitie van zorg naar gezondheid, waar de aandacht ligt op persoonsgerichte zorg en positieve gezondheid.

Landelijk netwerk

Het landelijke netwerk brengt een unieke coalitie samen van organisaties uit zorg, welzijn, kunst & cultuur, onderwijs en onderzoek. Vertegenwoordigers van onder andere Kunsten '92, Universitair Medisch Centrum Groningen, Codarts, Erasmus Universiteit Rotterdam, Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA), AxionContinu, Kunstloc Brabant, ROC Amsterdam, Gemeente Tilburg, Vilans, Cultuur Oost, Raad van Twaalf, Rijksuniversiteit Groningen, Vrije Universiteit Amsterdam, Hogeschool van Amsterdam en de Aletta Jacobs School of Public Health werken samen om dit veld te verder te ontwikkelen.

Vier pijlers en intersectorale samenwerking

Tijdens een landelijke lanceringsbijeenkomst op 28 november 2025 lag de focus op het ontwikkelen van een gedeelde visie voor de toekomst van het veld. De diverse groep van betrokken experts – van zorgprofessionals en kunstenaars tot onderzoekers en beleidsmakers – richt zich op ‘vier pijlers’ om het veld te ondersteunen: beleid, praktijk, onderwijs en onderzoek.

De betrokken experts benadrukten met name de noodzaak van intersectorale samenwerking tussen gezondheidszorg en cultuur. Terwijl het zorgdomein zich steeds meer richt op mensgerichte en compassievolle zorg, pleit het cultuurdomein voor een nieuwe maatschappelijke relevantie van de kunsten. Arts in Health Netherlands versterkt beide domeinen en helpt bruggen te bouwen tussen beide.

Vier werkpakketten

Het langetermijndoel van het netwerk is om kunst op een duurzame manier te integreren in ons nationale gezondheidszorgsysteem. Om dit te bereiken zijn vier werkpakketten ontwikkeld, die elk een van de vier doelstellingen van de nationale agenda (beleid, praktijk, onderwijs en onderzoek) aanpakken. De komende maanden gaan de vier werkpakketten actief aan de slag. Van het opzetten van een nationaal kennisplatform en het definiëren van professionele competenties tot het formuleren van beleid en het opstellen van een nationale onderzoeksagenda voor het veld.

Aansluiten bij het netwerk

Organisaties die geïnteresseerd zijn in Arts in Health netwerk en willen aansluiten, kunnen contact opnemen via: info@artsinhealth.nl

‍

Arts in Health professionals gebruiken verschillende benaderingen om het welzijn van patiënten en personeel in de gezondheidszorg te ondersteunen, zowel in ziekenhuizen als in instellingen voor langdurige zorg. Dit kan variëren van het luisteren naar opnames tot een live optreden aan het bed van een patiënt, of het laten meezingen en spelen van personeel en familie, tot het improviseren van nieuwe muziek met patiënten en naasten.

In het ziekenhuis
Livemuziek in ziekenhuizen is een prachtig voorbeeld van hoe kunst welzijn en gezondheid kan versterken. Het project Muziekmaatjes, waar muziekschool Boedijn en Dijklander Ziekenhuis een meerjarige samenwerking zijn aangegaan, zorgt door livemuziek op de kinderafdeling voor momenten van ontspanning, ontsnapping en plezier bij kinderen en hun ouders. Een ander mooi initiatief specifiek voor kinderen is De Liedjesfabriek waar kinderen onder begeleiding van een muziekprofessional hun eigen liedje schrijven en opnemen. Kinderen uit heel Nederland kunnen bij De Liedjesfabriek een nummer maken over het onderwerp dat zij kiezen en in de muziekstijl die bij hen past.

Muziek wordt ingezet op meer afdelingen in het ziekenhuis, bijvoorbeeld op de Intensive Care door het initiatief MuzIC. MuzIC werkt in ziekenhuizen door heel Nederland. Samen met de aangesloten ziekenhuizen streeft MuzIC naar een sneller herstel en het beperken van de impact die een IC-opname kan hebben op patiënten Ook de organisatie ‘Muziek aan bed’ verzorgt muzikale interventies op verschillende afdelingen van ziekenhuizen verspreid over Nederland.

In langdurige zorginstellingen en thuis
Muziek voor gezondheid en welzijn is er ook bij mensen thuis en bij bewoners van verpleeghuizen, revalidatiecentra en hospices. Zo brengt ‘Muziek aan Bed’ met het programma ‘Muziek aan tafel’ livemuziek bij dementerende bewoners van verpleeghuizen om samen te zingen, bewegen, dirigeren of luisteren.

Ook Mimic en Embrace zijn voorbeelden van organisaties die muziek in instellingen en in de thuissituatie aanbieden. Embrace richt zich bovendien op doelgroepen binnen het sociaal domein, bijvoorbeeld met het project ‘Slagkracht’ om sociale cohesie te vergroten.  Zowel Embrace Nederland als Mimic verzorgen daarnaast workshops voor zorgprofessionals en mantelzorgers, waarbij zij leren hoe ze muziek kunnen integreren in de dagelijkse omgang met patiënten en familieleden.

Wat de wetenschap zegt
Er zijn aanwijzingen dat muziek bijdraagt aan herstel van ziekte, vermindering van pijn, stress, angst en depressie. Er zijn zelfs aanwijzingen dat muziek de reacties van het afweersysteem ten gunste kan beïnvloeden. In de thuissituatie kan muziek veel betekenen voor mensen met onder andere neurologische aandoeningen, zoals mensen die een beroerte hebben doorgemaakt, mensen met de ziekte van Parkinson of mensen met dementie.Specifiek bij mensen met neurologische aandoeningen lijkt muziek positieve effecten te hebben op de activatie van gebieden in de hersenen die betrokken zijn bij denken, voelen, beweging en emotie. In coronatijd gaven de hoogleraren Dick Swaab en Erik Scherder een interessant publiekscollege over ‘Muziek en het brein’ waarin de positieve effecten van muziek mooi uitgelegd worden. Muziek kan ook een krachtig middel zijn voor zorgmedewerkers en mantelzorgers: muziek geeft hen ontspanning en zorgt dat je even op een andere manier als zorgprofessionals samen bent en reflecteert. Onderzoeksresultaten van Mimic tonen verder dat muziek leidt tot een versterkt contact tussen patiënten en verpleegkundigen en een toename van compassie van verpleegkundigen.

Organisaties in Nederland op het gebied van muziek in de gezondheidszorg
Er zijn nog veel meer organisaties die muziek aanbieden in de gezondheidszorg, zoals ziekenhuizen, de langdurige zorg en het sociale domein. Zie bijvoorbeeld:

• Bedside Buskers
• Muziekids
• Zingen in de Zorg
• Hier is Muziek!
• Muziek voor de Zorg 
• Genetic choir
• REVA BEATS
• Stichting Muziek in Huis
• Zing mee in het Participatiekoor
• Bedside Singers – Zingen voor de ziel op reis) 
• MuzIC
• Mimic muziek
• ThuisMuziekZorg
• De Liedjesfabriek 
• Muziek Aan Bed

‍

The Summer School introduces students to the emerging field of arts in health, and how it uses creative practices to provide care, support wellbeing, and encourage healthy living. Students experience the theory, practice, and ethics of using the arts to support care and wellbeing.

“The Summer School brings together a diverse group of people, to build a common understanding of how arts is health works,” says Ferdinand Lewis, director of education for Arts in Health Groningen (AiHG). “They leave the School as a community of learners, ready to explore how they might want to contribute to the field.”

The week-long Summer School is designed for people at different points in their careers, and is open to mid-career graduates of MBO, HBO, and universities, as well as current students at any of those institutions. “Establishing a permanent place for the arts in our healthcare system will require professionals who can work across sectors, disciplines and traditional roles,” Lewis says. 

The Summer School introduces students to the scientific research on how the arts are being used to re-humanise the health professions, to support wellness and recovery, and to encourage healthy living. The curriculum includes an innovative pedagogical approach that integrates the learning of theory and practice together in a unique workshop setting. “Students are immersed in the practice of arts in health right away,” Lewis explains, “while they are also learning the science and theory that explains the field. They follow up on those experiences with structured reflection, to integrate experience and knowledge”. 

Each student is encouraged to formulate their own goals for working in the field. The School’s unique teaching-learning strategy, plus the wide diversity of backgrounds among the students, means that each graduate takes away their own set of tools, ideas, and inspirations. One graduate reported, “For me it was about getting to know what is out there in the field”, while in contrast, another student in the same cohort said that she learned how to work in the field of art in health, and to organise her own programmes. 

Finally, all of the teaching and learning in the Arts in Health Summer School occurs in a community of people exploring their common passion for this exciting new field. Students who complete the School can receive an official ‘digital credential’ from the University of Groningen to use on CV’s. They also have the opportunity to join Arts in Health Learning Community, especially for former Summer School students, which meets every six weeks to share knowledge, discuss current issues, and build a network across the Netherlands and EU. 

Development of the Summer School
The Summer School was first piloted in June of 2023. AiHG’s program director Kirsten Krans said, “We made 15 spaces available for students, and all of them were filled right away. So many people want to learn how the arts can support care in hospitals, long-term care, and in our communities!” 

Since that 2023 pilot program, the Summer School has quickly evolved. In 2024, AiHG was awarded support from the University of Groningen to develop a formal summer school curriculum. AiHG partnered with the Aletta Jacobs School of Public Health, University College Groningen, Prins Claus Conservatorium; the Faculty of Religion, Culture & Society at the University of Groningen; the Vrije Universiteit Amsterdam: and the University of Hamburg for the 2024 Summer School. Enrollment was increased to 25, for which the Summer School received more than 50 applications in 2024 and 2025. Accepted students included visual and performance artists, medical doctors, social workers, university assistant professors, undergraduate students, administrators, and policy makers. Lewis says, “In the Netherlands and EU, the Arts in Health field needs people from a variety of backgrounds, all learning and working together. The Summer School was created to facilitate that”.      

Learn more

Wiesje Gunnink, beeldend kunstenaar | Afdeling Orthopedie

“Het ziekenhuis voelde in het begin als een overweldigend doolhof. Ik begon met rondkijken, kennismaken en zoeken naar momenten voor kleine kunst pauzes. Niet iedereen had meteen zin om mee te doen, maar al snel voelde ik me welkom – vooral bij de artsen, wiens openheid uitnodigde tot samenwerking. Het werken met zorgprofessionals voelde als een ontbrekend puzzelstukje: ineens vielen mijn artistieke praktijk en mijn achtergrond in een zorgfamilie samen. Ik vertaalde mijn indrukken in gedichten en beeldend werk, en ontdekte parallellen tussen kunst en zorg: precisie, herhaling en toewijding. Samen maakten we werk door lijnen te tekenen zonder te kijken, draden te trekken, te knippen, te plakken, en te reflecteren op hoe verleden, heden en toekomst elkaar ontmoeten in zorg.”

Emma Berentsen, performancemaker | Afdeling Hepato-Pancreato-Biliaire (HPB)

“Aan het begin van het project liep ik mee met verschillende medewerkers van de HPB-afdeling: van het observeren van levertransplantaties tot het bijwonen van patiëntgesprekken met verpleegkundigen. Ik merkte hoe flexibel iedereen moest omgaan met tijd en besloot daarom tien minuten in de wekelijkse teamvergaderingen te reserveren voor een artistiek moment: Emma’s Dilemma’s. Het vinden van tijd en ruimte voor kunst was niet altijd eenvoudig, en in het begin voelde ik me soms overbodig tussen mensen met ‘echte’ taken. Maar naarmate ik dichter bij het team kwam, voelde ik me meer op mijn plek. Een levertransplantatie meemaken voelde bijna als het kijken naar een kunstwerk: de precisie, het ritme en de stille samenwerking tussen chirurgen leken op een choreografie. Een van de hoogtepunten was toen iedereen samen blackout-gedichten maakte. In die momenten zag ik kleine tekenen van verbondenheid en kwetsbaarheid: medewerkers die iets van zichzelf lieten zien buiten hun professionele rol.”

Eva Koopmans, relationeel kunstenaar en ontwerper | Afdeling Geestelijke Verzorging

“Geestelijk verzorgers hebben een bijzondere positie in het ziekenhuis: veel vrijheid, en tegelijk diepe aandacht voor de mens achter de patiënt. Ik had verwacht met hen mee te gaan naar patiëntbezoeken, maar om privacyredenen kon dat niet. In het begin voelde dat beperkt, maar al snel werd het een bron van inspiratie. Ik realiseerde me dat hun werk vaak onzichtbaar blijft binnen de ziekenhuisstructuur – letterlijk en figuurlijk. Een keer ging ik zelfs op zoektocht door het ziekenhuis om hun werkruimte te vinden, en ontdekte dat maar weinig mensen wisten waar die was. Die onzichtbaarheid werd het hart van het project: hoe kunnen we hun werk zichtbaar en tastbaar maken? Samen werken we nu aan een artistieke verbeelding van de ruimte van veiligheid die zij met patiënten opbouwen – een ruimte waar alles gezegd mag worden en niets opgelost hoeft te worden. Ik voel me intussen thuis in het ziekenhuis, als onderdeel van een team waarvan de stille aanwezigheid zich als inkt in water verspreidt.”

Morgan Ton, beeldend kunstenaar en filmmaker | Beatrix Kinderziekenhuis

“Ik begon door mee te lopen met verpleegkundigen, artsen en palliatieve zorgverleners om hun werkdruk, ritmes en perspectieven op zorg te begrijpen. Zo kon ik een kunstproject vormgeven dat hun werk niet zou verstoren en wat op eigen initiatief kon worden uitgevoerd. Ik hoopte hiermee wat speelsheid en plezier te kunnen brengen in hun drukke werkdag. Wat mij erg verraste, was hoe streng veel medewerkers waren voor hun eigen creativiteit. Daarom vroeg ik hen bij de eerste opdracht om zichzelf of een collega te tekenen zoals een kind dat zou doen: met felle kleuren en fantasie, om zo meer ruimte te maken voor 'imperfecte' kunst. De resultaten waren verrassend en speels. Vanuit deze activiteit ontstond ook een nieuwsgierigheid naar hoe patiënten hun zorgverleners zien. Daarom maakte ik een tweede opdracht waarin zorgverleners aan patiënten vroegen om getekend te worden. Meestal was ik aanwezig bij deze tekenmomenten en het was erg mooi om te zien hoe deze vraag leidde tot momenten van connectie, afleiding en plezier. Het moedigde zorgmedewerkers aan om met hun patiënten te zitten zonder medische aanleiding, en om van rol te wisselen door zelf geobserveerd te worden.”

Anne Varekamp, ontwerper en beeldend kunstenaar | Afdeling Communicatie & Marketing

“Op de communicatieafdeling onderzoek ik hoe creativiteit werkdruk kan verlichten zonder de dagelijkse routines te verstoren. We ontdekten dat korte, vooraf geplande creatieve sessies het beste werkten. In het begin waren veel medewerkers terughoudend – opmerkingen als ‘ik kan dit niet’ hoorde ik vaak – maar tegen het einde van de sessies waren die gevoelens meestal verdwenen. Deze workshops werden momenten van onderlinge verbinding, en al snel ging het rond dat ze leuk, ontspannend en een fijne manier waren om collega’s van andere teams te ontmoeten. Vaak voelde men zich te druk of zag men niet meteen de waarde ervan, maar gaandeweg won hun nieuwsgierigheid. Het proces vroeg geduld, want ik wilde dat het organisch zou ontstaan. De gesprekken die tijdens de sessies ontstonden waren voor mij het meest waardevol: mensen voelden zich veilig genoeg om zich open te stellen, niet alleen over werk, maar ook over persoonlijke dingen. En voor mij als kunstenaar was het bijzonder om te zien hoe deelnemers zichzelf verrasten met hun eigen creativiteit.”

Het project Muziekmaatjes brengt live muziek naar kinderen en hun families op de kinderafdeling van het Dijklander Ziekenhuis in Hoorn. Van november 2024 tot oktober 2025 maken speciaal opgeleide muziekdocenten van Muziekschool Boedijn muziek met en voor kinderen en hun families op de afdeling.

De muzikale sessies vinden twee keer per week plaats. s’Ochtends worden de muziekdocenten gebrieft door het medisch pedagogisch team om de muziek af te kunnen stemmen op iedere patiënt. Zo krijgt een pasgeborene bijvoorbeeld rustige tonen te horen, een achtjarige een vrolijk en energiek liedje, en kan een tiener een ukeleleles volgen. Ouders worden tijdens de sessies ook aangemoedigd om mee te doen.

Het Muziekmaatjes-programma is een aanvulling op de zorg van medisch en verpleegkundig personeel en ondersteunt het welzijn van zowel de kinderen als hun families.
Lees meer over Muziekmaatjes in het artikel van het Noordhollands Dagblad.

Volgens projectleider Ciska Ruitenberg ontstond het idee voor het programma al in aanloop naar de Arts in Health Summer School in juni 2024. Ruitenberg, een ervaren muzikant en muziekdocent, was toen in gesprek met Dijklander-kinderarts Noud Drewes, die graag live muziek wilde inzetten tijdens de behandeling en het herstel van zijn jonge patiënten. Ruitenberg: “Als docent weet ik hoe live muziek de stemming van jongeren kan verbeteren. Het idee van een pilotprogramma in het ziekenhuis tilt dat naar een hoger niveau.”

Samen met Drewes en ziekenhuispersoneel ontwikkelde Ruitenberg een voorstel voor de pilot Muziekmaatjes. Een van de fondsen die de pilot ondersteunen is het VSBfonds, dat zich richt op projecten in het sociale domein. VSB werkt samen met Arts in Health Netherlands en Muziekmaatjes om de pilot te evalueren.

Het evaluatieonderzoek wordt uitgevoerd door Ferdinand Lewis, wetenschappelijk directeur van Arts in Health Netherlands, en onderzoeker Nina van den Berg. Van den Berg: “We evalueren de uitvoering en de impact van het programma. We kunnen straks zien hoe het programma werkt, wat er aangepast moet worden en hoe het op een duurzame manier voortgezet kan worden.” Op termijn hopen de projectpartners het programma uit te breiden naar andere afdelingen, waaronder de kinderafdeling van de Dijklander-locatie in Purmerend.

Al tientallen jaren laten wetenschappelijke studies zien dat kunst een krachtig middel kan zijn om stress en pijn bij patiënten te verminderen. Kunst draagt bij aan een gevoel van comfort en veiligheid in het ziekenhuis, en kan zelfs bijdragen aan een kortere opnameduur. Muziek helpt patiënten omgaan met ingrijpende behandelingen en versterkt het gevoel van menselijkheid en verbondenheid in een vaak klinische omgeving.

“Vooral voor kinderen in behandeling kan kunst helpen om echte verbinding te ervaren met hun ‘ziekenhuisfamilie’,” zegt Van den Berg. “Dat gaat niet alleen om hun dierbaren, maar ook om de zorgverleners en de musici die bij het traject betrokken zijn.”

Het doel van het programma is om kinderen in het ziekenhuis een gevoel van verbondenheid en normaliteit te geven. Lewis licht toe: “Deze musici zijn getraind om aan te voelen wat een kind nodig heeft, zonder ze onder druk te zetten om mee te doen. Als een kind zich goed genoeg voelt om muziek te luisteren – en zéker als het wil meedoen – dan maakt dat iets in hen wakker: het deel dat nieuwsgierig is, vrolijk, en vrij om zelf keuzes te maken.”

Voor ouders kan dat moment ook van grote waarde zijn. “Zien dat het goed gaat met hun kind – hoe klein het moment ook is – helpt  gezinnen zich weer even normaal en verbonden te voelen,” aldus Lewis.

Voor Ciska Ruitenberg en haar Muziekmaatjes-team draait het project om veel meer dan muziek alleen. “We komen niet met een vast programma,” zegt ze. “Het gaat om aanwezig zijn en inspelen op wat een kind of gezin op dat moment nodig heeft." Soms is dat een rustig deuntje, soms maken we samen een nieuw liedje. Het zijn kleine momenten, maar ze kunnen echt het verschil maken.

Meer weten over muziek voor kinderen in ziekenhuizen?

Wetenschappelijke studies tonen aan dat live muziek kinderen in het ziekenhuis kan helpen emoties te reguleren, angst te verminderen en zich meer op hun gemak te voelen in de stressvolle omgeving (Giordano et al., 2020; Blackburn, 2020a; Bush et al., 2021). Muziek kan leiden tot een verlaagde hartslag en ademhaling, of tot een kalmte die in sommige gevallen het gebruik van medicatie kan verminderen (Colwell et al., 2013; Grebosz-Haring & Thun-Hohenstein, 2018).

Live muziek kan kinderen helpen hun aandacht te verleggen van pijn en ongemak bij medische handelingen (Sundar et al., 2016; Uggla et al., 2019). Bij langdurige ziekenhuisopnames is live muziek in verband gebracht met een verminderd gevoel van passiviteit en een groter gevoel van controle – vooral wanneer de muziek persoonlijk of geïmproviseerd is (Colwell et al., 2013).

Muziek kan zelfs in een klinische omgeving een gevoel van normaliteit en verbinding creëren, waardoor families en zorgverleners zich meer een “ziekenhuisfamilie” voelen (Blackburn, 2020b; Giordano et al., 2021). Voor ouders kan deelname aan de interventie hun gevoel van betrokkenheid bij de zorg voor hun kind versterken, wat op zijn beurt helpt om zowel ouder als kind zich veiliger en meer gesteund te laten voelen (Preti & Welch, 2011; Yates et al., 2018).

Blackburn, C. (2020a). Family members' perceptions of a Singing Medicine project in a children's hospital. Nursing Children and Young People, 32(1), 23–29.

‍Blackburn, C. (2020b). Music-making for hospitalized children and their families: A qualitative thematic analysis of Music-Making Sessions in a UK children’s hospital. Music and Medicine, 12(1), 45–56.

‍Bush, A. M., O'Malley, A., & Peterson, B. M. (2021). Music therapy as an adjunctive treatment in the management of stress for patients being weaned from mechanical ventilation. Journal of Music Therapy, 58(1), 14–36.

‍Colwell, C. M., Edwards, R., & Hernandez, E. (2013). The use of music therapy in pediatric oncology: A case review. Music Therapy Perspectives, 31(2), 162–166.

‍Giordano, F., Rutigliano, C., De Leonardis, F., Rana, R., Neri, D., Brienza, N., & Santoro, N. (2021). COVID-19 and absence of music therapy: Impact on mother-child dyad during invasive procedures in pediatric oncology. The Arts in Psychotherapy, 75, 101839.

‍Grebosz-Haring, K., & Thun-Hohenstein, L. (2018). Music therapy for children and adolescents. European Journal of Pediatrics, 177(6), 919–923.

‍Preti, C., & Welch, G. F. (2011). Music in a hospital setting: A multifaceted experience. British Journal of Music Education, 28(3), 329–345.

‍Sundar, S. S., Kim, J., & Zhang, B. (2016). Music for pain relief: Effects on pain intensity and perceived control over pain. Journal of Music Therapy, 53(4), 441–459.

‍Uggla, L., Mårtenson Blom, K., Bonde, L. O., Gustafsson, B., & Wrangsjö, B. (2019). An explorative study of qualities in interactive processes with children and their parents in music therapy during and after pediatric hematopoietic stem cell transplantation.

Yates, T., Stanyon, M. R., & Sampson, E. L. (2018). The role of music therapy in the care of hospitalized children: A systematic review of literature. Journal of Pediatric Nursing, 43, 45–52. 

‍

Social prescribing is a strategy to help people with health conditions that do not require clinical treatment. A person suffering from grief, loneliness, addiction, or unemployment (for example), can be referred to a trained ‘wellbeing coach’ who helps that person make a personalized plan to engage in activities, events or training with community groups, non-profits, workshops, cultural institutions, and others. Participatory arts practice can be one of the ‘prescriptions’.  

The UK is widely implementing social prescribing programmes, and the Netherlands and other countries are exploring it as well. The Dutch pilot programmes was implemented nationwide with some promising results and encouragement from insurers, primary care physicians, and patients. Read more about the Dutch version of social prescribing within the project Welzijn op Recept.

Social prescribing

• Recognises that a person's health is determined in part by social, economic and environmental factors.
• Approaches health positively, focusing on what a person is able to do, instead of on what they cannot. The person is encouraged to become active in caring for their own wellbeing. 
• Can help build social connections that support a variety of health outcomes.

The social prescribing strategy shows promise for supporting certain arts in health practices in the community. However, that is only one aspect of the field, and does not address the role that arts in health can plan in care institutions, for example.

Do arts interventions and creative engagement really make a difference in our lives and our brains? Recently, Susan Magsamen, the author of Your Brain on Art: How the Arts Transform Us, and Director of The International Arts and Mind Lab at John Hopkins University School of Medicine, was interviewed to discuss this exact question.

‍

Listen via

Spotify

This episode of When Science Finds a Way explores the science behind the arts as a tool for wellbeing, from research on singing to lived stories of healing and empowerment. In 40 minutes, we hear from leading scholar Daisy Fancourt, from a mother who participated in Breathe Melodies for Mums, and from the ever-inspiring artist Kunle Adewale. 

Listen via

Apple Podcasts

Spotify

Youtube

KoffieCo | Koffie bij de coassistent is de podcast voor en door studenten Medische Wetenschappen van het UMC Utrecht.

Gewapend met een kop koffie gaan coassistenten Tessa, Tiara en Doris het hele land door om artsen te interviewen. In deze aflevering gaan ze in gesprek met Daphne Voormolen, foetaal geneeskundige en groot kunstliefhebber, over de door haar zelf opgezette Stichting Kunst Salon en haar boodschap over hoe waardevol het is om de link te leggen tussen gezondheidszorg en de culturele sector en kunst in te zetten voor het medisch onderwijs, behandeling en gezondheid en welzijn in het algemeen.

Aflevering 127: Kunst in de zorg

‍

‍

Podcastserie Amsterdam UMC | Waarom kunst in het ziekenhuis?  
9 afleveringen

Waarom raakt een kunstwerk je als je in het ziekenhuis bent, kan een gedicht je tot tranen roeren, troost muziek of roept een verhaal fijne herinneringen op? Word je een betere dokter als je naar kunst kijkt? Waarom wil een kunstenaar graag een werk voor het ziekenhuis maken? En waarom betrekken wetenschappers kunst in hun onderzoek? Ook na een lange loopbaan als curator in het Amsterdam UMC kon Sabrina Kamstra lang niet al die vragen zelf beantwoorden. Daarom vroeg ze patiënten, kunstenaars, curatoren, artsen, wetenschappers en studenten te reageren vanuit hun eigen invalshoek en achtergrond. Dit monde uit in het boek Waarom kunst in het ziekenhuis? met essays van verschillende auteurs en hun reflecties in de gelijknamige podcastserie.

In deze podcastserie komen patiënten, medewerkers, bezoekers en kunstenaars aan het woord. De geselecteerde kunstenaars hebben allen in opdracht een werk voor het Amsterdam UMC gemaakt.

Luister via
Spotify
Apple podcasts
Springcast
‍

Kunststof aflevering - NTR - NPO Radio 1
‍
Neuroloog en expert op het gebied van de ziekte van Parkinson, Bas Bloem, gaat in gesprek met hoogleraar ouderenparticipatie, Tineke Abma, over de heilzame werking van kunst op onze gezondheid. Het onderzoek naar kunst-als-medicijn heeft de laatste jaren een enorme boost gekregen. Nu is het volgens Abma tijd om kunst een veel grotere plek toe te kennen in de medische opleiding, in de spreekkamer en in zorginstellingen. Maar hoe?

‍

Kunststof aflevering
‍

London Arts and Health | 6 episodes on social prescribing
‍
The series from London Arts and Health uncovers arts in health practices across the city of London, speaking to practitioners, funders, artists and participants about how they are working and benefitting from arts and health. The podcast has been created to celebrate the launch of the Arts and Culture: Social Prescribing Myth Buster. The myth buster aims to help everyone understand the role of arts and culture in social prescribing.

Listen via
Spotify
Apple podcasts

‍

Creative Health Stories | 20 episodes

This series conveys what ‘creative health’ means to different people and in different contexts; how creativity helps to keep us well at a general, preventative level and how it supports chronic and long term health conditions. It highlights creative practices – professional, amateur and those we can do at home – which are helping to keep us well, and what needs to happen so that creativity, the arts and culture are more widely accessible.

This podcast series consists of interviews with professionals and scholars about their arts in health projects, findings, and experiences. The series also takes on the larger policy and ethical issues of arts in health, for example during the July 2024 episode in which Sir Michael Marmot was interviewed. Sir Michael discussed his work on the social determinants of health, and explains his argument that health equality requires creativity be available to everyone.

Listen to the podcast series‍

The Arts for the Health of it podcast features more than 90 episodes.

Why do humans turn to the arts in times of crisis? How do the arts impact our health and well-being? What role do the arts play in the future of society?
‍
Hosts Catherine Particini and Andrea Sanderson (VOCAB) help you integrate the arts into everyday health and wellness practices through information, tips, how-to’s, and expert-led interviews on the subject.

The show explores the role of the arts in society, with special attention to the function of the arts in wellbeing. In one episode you might hear a lighthearted discussion about the health benefits of laughter; another introduces you to a local programme that brings artists together for community projects. Especially if you want to learn more about projects in America, or you are interested in the workings of ‘arts on prescription’ programmes for instance, then this show is for you!

Listen via
Spotify

‍Apple podcasts

‍Youtube

‍

In this TEDx talk, Jill Sonke explores the relationship between creativity and care. As a practitioner, and current Director of the Center for Arts in Medicine at the University of Florida, Sonke brings nearly three decades of experience to describing the impact of artistic expression on wellbeing. Using many engaging examples, she masterfully lays out the case for the introduction of the arts in healthcare. Dancing, live-music, and powerful anecdotes are followed up by a straightforward summary of the evidence for arts in health.

‍

This BBC News report interviews a patient at the Bethlem Royal Hospital psychiatric institution, about the art collection made by patients. The interviewee explores how drawing helps the patient to express themselves, and even points the way toward the end of treatment. "What arts does is give somebody free reign just to go into themselves and say this is what's like for me".

The Bethlem Royal Hospital continues to use art-making activities and hosts its own art gallery now too. The art gallery connects professional artists with patients and patients with art.

‍

One critique of arts in health research is that study sample sizes are too small, and so cannot represent a broader population. In this video, Daisy Fancourt, a leading scholar in the field, discusses her large-scale quantitative study of a range of effects of arts engagement on wellbeing. Her team’s longitudinal analysis of national data showed improved mental, physical and cognitive outcomes.

‍

This short and informative video from the UK discusses several arts in health projects, and research about the relationship between singing and mental wellbeing. The video features the experience of people with Parkinson’s disease who are part of a project that brings them on museum visits. The video includes clips from a music and movement workshop for people with Parkinson’s. We see them singing and dancing, and exploring what they can do rather than what illness prevents them from doing.