Alles

‍Waar de muziek je vindt

Gitarist Sergio zingt het kinderliedje De titel is ‘visje visje in het water’ voor een jonge patiënt en haar vader. Het liedje is bij veel Nederlandse kinderen bekend, maar dit kind en haar vader lijken het niet te kennen. Zonder te stoppen schakelt Sergio over op een improvisatie van de melodie in een Arabische toonladder. Het kind en haar vader glimlachen.

"We proberen erachter te komen wat aanslaat, zonder veel vragen te stellen," zegt Ciska Ruitenberg, die leiding geeft aan Muziekmaatjes, een Arts in Health programma in het Dijklander Ziekenhuis in Hoorn. Het Muziekmaatjes-programma ging ruim anderhalf jaar geleden van start in Dijklander, met twee keer per week muziek op de Neonatologie en Kinderpolikliniek. Sinds kort is het programma onder de naam Muziekmaatjes+ uitgebreid naar de geriatrie, nierdialyse, oncologie en neurologie.

Muziek maken voor patiënten is een vak, en de musici van Muziekmaatjes worden daarvoor getraind door een team van drie muziektherapeuten. Ze spelen alle stijlen die patiënten graag willen horen, maar ze leren ook om aandachtig en flexibel te zijn, en om aan te voelen wat er in de kamer speelt, zoals een zorgverlener dat zou doen. "We zijn er niet om op te treden," zegt Ruitenberg. "We zijn er om via muziek contact te maken met mensen. En als het niet het juiste moment is om te spelen, trekken we ons terug."

Kinderarts Noud Drewes van het Dijklander legt uit dat de musici altijd toestemming vragen voordat ze een kamer binnengaan. Zoals hij het beschrijft, komen de musici niet "een afdeling binnendenderen om hun ding te doen en weer te vertrekken", maar zijn ze "juist heel erg op zoek naar persoonlijk contact, en stemmen ze zich af op de situatie."

Het idee voor het Muziekmaatjes-programma kwam ruim een jaar geleden op een avond plotseling bij Drewes op. Hij volgde zangles bij Muziekschool Boedijn, gegeven door Ruitenberg. Drewes bracht zijn idee voorzichtig ter sprake: "Ik zei iets als: 'Zou dat niet wat zijn?'" Ruitenberg raakte meteen geïnspireerd door het idee en zag de mogelijkheden ervan. Al snel maakten de twee afspraken om het pilotprogramma van Muziekmaatjes te ontwikkelen.

Musici in een ziekenhuiskamer zijn misschien moeilijk voor te stellen — totdat je het je voorstelt vanuit het perspectief van een van een patiëntje en diens ouders die worden overvallen door een diagnose en leven met onzekerheid over de toekomst of vanuit een patiënt die alleen op een ziekenhuiskamer ligt en het gevoel heeft dat de wereld buiten doorgaat, terwijl hij of zij daar geen deel van uitmaakt . Het programma biedt elke patiënt een moment waarin aandacht, interactie en muziek volledig op de patiënt zijn afgestemd. Dat kan de ziekenhuiservaring menselijker maken. Hoewel wetenschappelijk onderzoek aantoont dat muziek kan bijdragen aan allerlei positieve gezondheidseffecten, is Muziekmaatjes eenvoudigweg bedoeld om patiënten zich prettiger te laten voelen en meer tot leven te laten komen in de vervreemdende sfeer van een ziekenhuis.

Toen Drewes en Ruitenberg het programma voor het eerst aan het ziekenhuis voorstelden, waren er sceptici. "Muziek, prima, zolang het maar niet te hard is," herinnert Drewes zich dat een collega zei. Na het eerste jaar van Muziekmaatjes waren ze echter overtuigd.

"Wanneer medewerkers zien dat de mensen voor wie ze zorgen op hun gemak zijn, glimlachen en contact maken, tilt dat de stemming voor iedereen op," zegt Drewes. Tegenwoordig spelen de musici bijna net zo vaak voor het personeel als voor de patiënten, vertelt Ruitenberg, en ze voegt eraan toe dat het wekelijks aanwezig zijn helpt om relaties met het personeel op te bouwen. "De musici en het personeel moeten weten wat ze van elkaar kunnen verwachten," zegt Ruitenberg. "Het opbouwen van dat vertrouwen kost tijd."

Terugkijkend op het eerste jaar van het programma ziet Drewes waar kunst in de zorg past binnen de transitie die gaande is in de Nederlandse zorg. De zorg van de 21e eeuw moet meer omvatten dan het behandelen van ziekte: ze moet ook ruimte bieden voor preventie en voor het welzijn van de hele mens. Voor Drewes helpt Muziekmaatjes om dat mogelijk te maken. Met het programma "kan ik op een veel menselijkere manier contact maken met mijn patiënten."

Het eerste jaar van het Muziekmaatjes-programma is geëvalueerd in een rapport van Arts in Health Groningen. Download hier het volledige evaluatierapport en de samenvatting. De medewerkers van het Dijklander ziekenhuis en de musici waren blij te horen dat het programma met twee jaar is uitgebreid, naar vier andere afdelingen in het Dijklander Ziekenhuis. Drewes zegt over de Muziekmaatjes: "Ze horen echt bij wat we nu doen, en we missen ze op hun vrije dagen."

Terug op de kinderafdeling glimlachen de vader en dochter nog steeds terwijl Sergio en de andere muzikant hun geïmproviseerde lied afronden. De patiënte en haar vader vragen of de muzikanten morgen terug willen komen.

Het project Muziekmaatjes brengt live muziek naar kinderen en hun families in het Dijklander Ziekenhuis in Hoorn. Het programma ging in november 2024 van start als een pilot op de kinderafdeling en is inmiddels uitgebreid naar de afdelingen geriatrie, dialyse, oncologie en neurologie. Speciaal opgeleide muziekdocenten van Muziekschool Boedijn maken op de afdelingen muziek met en voor kinderen en hun families.

De muzieksessies vinden twee keer per week plaats. In overleg met het zorgpersoneel wordt de muziek en de interactie afgestemd op de behoeften van iedere patiënt. Zo hoort een pasgeborene rustige klanken, krijgt een achtjarige een vrolijk en energiek liedje te horen en kan een tiener een ukeleleles volgen. Ook ouders worden tijdens de sessies aangemoedigd om actief mee te doen.

Het Muziekmaatjes-programma vormt een waardevolle aanvulling op de zorg van artsen en verpleegkundigen en draagt bij aan het welzijn van zowel kinderen als hun families. Lees meer over Muziekmaatjes in het artikel van het Noordhollands Dagblad.

Projectleider Ciska Ruitenberg vertelt dat het idee voor het programma al ontstond tijdens haar deelname aan de Arts in Health Summer School in 2024. "Als docent weet ik hoe live muziek de stemming van kinderen en jongeren kan verbeteren," zegt ze. "Het idee om dat in een ziekenhuis te doen, bracht het naar een heel nieuw niveau."

Ruitenberg, een ervaren musicus en muziekdocent, was al enige tijd in gesprek met Dijklander-kinderarts Noud Drewes. Hij wilde live muziek inzetten om jonge patiënten zich tijdens hun behandeling en herstel meer mens te laten voelen. Samen met Drewes en medewerkers van het ziekenhuis werkte Ruitenberg een voorstel uit voor de pilot Muziekmaatjes. Dit voorstel werd ingediend bij het VSBfonds, dat maatschappelijke projecten ondersteunt. Het VSBfonds werkt samen met Arts in Health Groningen om de pilot te evalueren.

Het evaluatieonderzoek staat onder leiding van Ferdinand Lewis, wetenschappelijk directeur van Arts in Health Groningen, en wordt uitgevoerd door onderzoeker Nina van den Berg. In het onderzoek worden de uitvoering en de resultaten van de pilot Muziekmaatjes onderzocht. Op basis daarvan worden aanbevelingen gedaan om het programma verder te versterken en de duurzame voortzetting ervan te ondersteunen.

Lees hier het interview met Dijklander-kinderarts Noud Drewes en projectleider Ciska Ruitenberg van Muziekmaatjes.

‍

Curious about what books are out there in the field of arts in health? Below is a short list of popular and academic books to get you started. These introduce the research, practice, and inspiration for Arts in Health, from authors around the world — from designing interventions to understanding how creativity supports wellbeing. Whether you’re an artist, researcher, healthcare professional, or simply curious about how art and care intersect, these books invite you to explore, learn, and connect. If you have any suggestions for books that should definitely be included, please let us know!

Art Cure: The Science of How the Arts Transform Our Health | Daisy Fancourt, 2025 

In her latest book  Daisy Fancourt, presents the latest scientific evidence on how the arts and creativity contribute to health and wellbeing. It explores how engagement with the arts can support mental and physical health outcomes across different clinical contexts, and highlights global challenges faced by the arts sector. Art Cure invites readers to reconsider the role of the arts, not as a luxury, but as an essential part of individual and societal wellbeing. 

I Heard There Was a Secret Chord, Music as Medicine | Daniel J. Levitin, 2024 ‍

In I Heard There Was a Secret Chord, neuroscientist and best-selling author Daniel J. Levitin explores the powerful relationship between music and healing, inviting readers to see music not only as art, but also as a form of care. Levitin draws  on research from neuroscience and music therapy, arguing for how music can ease suffering, promote recovery, and calm the mind. The book  connects scientific findings with stories of the experiences of  musicians and patients, illustrating how rhythm and sound support mental and physical health. A fascinating read for anyone interested in the science and art of music as medicine. 

Your Brain on Art: How the Arts Transform Us | Susan Magsamen & Ivy Ross, 2023

Your Brain on Art explores the emerging field of NeuroArts—the study of how the arts and aesthetic experiences can change the body, brain, and behaviour. The authors show how creativity affects our biology and emotions, supporting health, wellbeing, and learning. Through stories from artists and scientists, this book invites readers to see the arts not as a luxury, but as an essential part of being human. Learn more at yourbrainonart.com.

Designing and researching interventions | Daisy Fancourt, 2017 

Authored by one of the leading academics in the field, Designing and Researching Interventions provides a great introduction to the history, research, and practice of Arts in Health. Whether you are building an Arts in Health program, developing a research design, or want to understand the meaning of quality in this field, Designing and Researching Interventions will be a useful guide. 

Arts, Health and Wellbeing | Edited by Stephen Clift and Theo Stickley, 2008

Arts, Health and Wellbeing, offers many useful descriptions and examples from the field of arts in health. The book  covers topics such as arts on prescription and music therapy, for example, exploring their application in both hospital and community settings. If you are a researcher, or a practitioner in the field, or simply looking to learn more about the growing dialogue around arts and health, this book could be a valuable resource. 

Soundtrack voor een beter leven 12 manieren waarop muziek je meer rust, grip en flow geeft | Sanneke Langendoen, 2026

Drawing on scientific research, conversations with experts, and her own personal experiences, Sanneke Langendoen explores how music can support health and wellbeing in everyday life. The book highlights growing evidence showing that music can help reduce stress, improve sleep, support recovery and grief, enhance creativity, and strengthen focus. Combining research with practical insights, Soundtrack voor een beter leven invites readers to use music more intentionally as a tool for resilience, balance, and wellbeing. An accessible read for anyone interested in the connection between music, health, and wellbeing.

Stel je voor: je vader die langzaam vereenzaamt thuis. Geen acute ziekte, geen grote ingreep nodig, maar ook geen levenslust meer. De dagen worden stiller, het netwerk kleiner. Of je broer, die tussen wal en schip valt. Meerdere hulpverleners om hem heen, maar niemand die hem echt verder helpt. “Uiteindelijk zie je dat mensen steeds meer zorg nodig hebben,” zegt Ester van de Haar, directeur-bestuurder van Cultuur Oost.

En dan gebeurt er iets anders. Diezelfde mensen gaan schilderen, muziek maken, dansen. Niet als tijdverdrijf, maar als iets wat hun dag weer structuur geeft, hun wereld vergroot of hen opnieuw in contact brengt met anderen. “Dat is geen afleiding,” zegt Van de Haar. “Dat is waar iets begint te verschuiven in iemands leven.” Om dat zichtbaar te maken, is de campagne De kracht van Arts in Health gestart. Arts in Health brengt zorgprofessionals, kunstenaars, onderzoekers en beleidsmakers samen om kunst een vanzelfsprekende plek te geven in gezondheid en welzijn.

Wat kunst oplevert in de zorg

“Er zijn honderden praktijkvoorbeelden waarin kunst in de zorg bijdraagt,” vertelt Van de Haar. Van een patiënt die tijdens een operatie naar muziek luistert en minder pijnstilling nodig heeft tot een jongere die via muziek of cultuur weer een doel vindt en opnieuw aansluiting krijgt bij anderen. "Overal in Nederland gebeurt het al: in ziekenhuizen, in wijken en in verpleeghuizen. Internationaal en nationaal onderzoek onderbouwt de effecten.”

“Het punt is alleen dat al die voorbeelden projecten zijn, en nog geen onderdeel van hoe we onze zorg- en cultuursector hebben ingericht,” zegt Van de Haar. "De investering komt uit cultuurbudgetten, maar de kostenreductie landt in de zorg. Als we dat beter verbinden, kunnen we veel meer bereiken."

“Stel je voor dat een jongere een andere afslag neemt,” zegt Van de Haar. “Of een zorgmedewerker die ziet dat patiënten elkaar opzoeken in plaats van hem. Dat is wat kunst kan doen.”

De kracht in beeld

Al die voorbeelden verdienen een groter podium én een stevigere basis om op verder te bouwen. Daarom is er De Kracht van Arts in Health: een campagne met verhalen uit de praktijk, onderzoek dat de effecten onderbouwt, en vanaf 19 mei 2026 een documentaire die laat zien wat er verandert als kunst en zorg samenkomen, ook financieel.

“Elke euro die je investeert in kunst en cultuur in de zorg, verdien je terug via minder zorggebruik, minder druk op professionals en minder inzet van zwaardere trajecten,” zegt Van de Haar. “Dat is de kracht van Arts in Health.”

Wil je zien wat er al gebeurt en wat er nog komt? Ga dan naar deze pagina.

‍

Zo ziet arts in health-onderzoek eruit

Arts in health wordt onderzocht vanuit verschillende wetenschappelijke tradities.

In de levenswetenschappen gaat het om wat kunst doet voor gezondheid. Bijvoorbeeld wat livemuziek betekent voor een patiënt die herstelt van een operatie, of wat creatieve beweging kan betekenen voor iemand met dementie.

In de sociale wetenschappen gaat het om wat kunst in de zorg betekent in het dagelijks leven van mensen. Hoe beïnvloedt een gezamenlijk museumbezoek de manier waarop iemand met chronische pijn die pijn ervaart? Wat betekent meedoen aan een koor voor mensen met dementie, en voor de mensen die voor hen zorgen?

In de geesteswetenschappen ligt de nadruk op reflectie en betekenis. Denk aan de rol van de kunstenaar in de zorg, vragen rond ethiek en esthetiek, en wat het betekent om kunst te maken als je ziek bent of voor iemand zorgt.

Levenswetenschappen 

In de levenswetenschappen gaat het vaak over wat kunst doet voor gezondheid. Denk aan onderzoek naar de invloed van livemuziek op ziekenhuispatiënten of naar wat creatieve beweging kan betekenen voor mensen met dementie. Dit soort studies vindt meestal plaats in medische contexten, met empirische data en in gecontroleerde of semi-gecontroleerde situaties.

Sociale wetenschappen

De sociale wetenschappen kijken vaker naar bredere maatschappelijke vragen. Helpt een museumbezoek bijvoorbeeld om pijn anders te ervaren bij mensen met chronische klachten? En welke rol speelt sociale cohesie in welzijn? Ook onderwerpen zoals burn-out bij mantelzorgers komen hier aan bod.

Geesteswetenschappen

In de geesteswetenschappen verschuift de focus naar reflectie en duiding. Hier gaat het bijvoorbeeld over publieksdeelname, de rol van de kunstenaar in de zorg en vragen rond zorgethiek en zorg-esthetiek. Ook kunsthistorische perspectieven op medische geschiedenis maken hier deel van uit.

Dit gebeurt er al

In 2024 werd aan de Erasmus School of Health Policy & Management een leerstoel arts in health ingesteld, gefinancierd door zorgorganisatie Cordaan en het Museum van de Geest. Later dat jaar volgde een tweede leerstoel aan de Erasmus School of History, Culture and Communication, gericht op Arts & Wellbeing.

Onderzoekers in Nederland werken aan een nationale onderzoeksagenda voor de komende tien jaar. De vragen die daarin richting geven: hoe kunnen programma’s blijven bestaan na een eerste projectfase? Hoe maak je effecten zichtbaar? En wat betekent arts in health voor zorgprofessionals en het medisch onderwijs?

Onderzoek in dit veld wordt onder meer ondersteund door ZonMw, het SPRONG Creating Cultures of Care-project, het Fonds voor Cultuurparticipatie, Lang Leve Kunst en Welzijn op Recept.

Voor onderzoekers

Werk je als onderzoeker? Sluit aan bij wat er al gebeurt, binnen én buiten je eigen vakgebied. Waar kan jouw expertise een bestaande vraag verder brengen, of juist een nieuwe vraag openen? Samenwerking tussen disciplines, en tussen onderzoek en praktijk, zorgt voor een rijkere en meer samenhangende kennisbasis.

Lees verder en sluit je aan

Er wordt internationaal veel gepubliceerd over arts in health. Deze bronnen helpen je om het veld verder te verkennen:

• Boeken over arts in health
• Academische tijdschriften
• Pilot: ontmoet kunstenaars in het UMCG
• Rapport: volgende stap voor arts in health-netwerk
• Interview: Evidence for the arts in UK public health
• News clip: role of the arts in health

Wil je bijdragen aan de ontwikkeling van arts in health-onderzoek in Nederland? Binnenkort kun je je aansluiten bij de alliantie. Schrijf je in voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.

Buur & Boek was een pilot van NOORDWOORD en Arts in Health Groningen, waarin het plezier van samen lezen en creatief schrijven centraal stond. Van oktober 2025 tot en met maart 2026 kwamen bewoners uit verschillende wijken en dorpen in de provincie Groningen samen om te lezen, te schrijven, te praten en te reflecteren op korte verhalen, poëzie en romans. Deze bijeenkomsten vonden plaats in vijf lokale gemeenschappen, op vertrouwde en toegankelijke plekken in de buurt. De groepen kwamen tweewekelijks samen in de Korrewegwijk, Beijum, Finsterwolde, Noordlaren en Feerwerd, onder begeleiding van vier workshopleiders, die ieder een eigen achtergrond en werkwijze meebrachten binnen creatief lezen en schrijven.

Het project had als doel om lezen en schrijven in te zetten als middel om verbinding en aandacht binnen gemeenschappen te versterken, en om nieuwe groepen te laten ontstaan. Er was geen literaire ervaring of voorbereiding nodig om deel te nemen. Mensen met uiteenlopende achtergronden deden mee en ervaarden samen wat shared reading, creatief schrijven, aandachtig luisteren en reflectieve gesprekken kunnen betekenen.

Arts in Health Groningen faciliteerde een tweewekelijkse leergemeenschap ter ondersteuning van de workshopleiders en de projectcoördinator. Binnen deze leergemeenschap was ruimte voor uitwisseling, reflectie, gezamenlijke planning en waar nodig coaching. Ook werd wetenschappelijke literatuur besproken over de effecten van lezen en schrijven op gezondheid en welzijn, ter verdieping van de praktijk. Daarnaast was er aandacht voor zelfzorg en voor de ethische aspecten van community-based werken.

De bijeenkomsten van Buur & Boek creëerden ruimte voor ontmoeting op een andere manier. Lezen en schrijven vormden het vertrekpunt voor aandachtige gesprekken, vertraging en het delen van inspiratie. Gaandeweg ontstonden nieuwe sociale verbindingen of werden bestaande relaties verdiept. “We ontmoeten buurtgenoten om via literatuur en poëzie over het leven te spreken,” vertelt een van de workshopleiders. “We lezen en praten, en als mensen dat willen, maken we ook iets. Alles mag, niets hoeft.” Een andere workshopleider vult aan: “Het gaat er niet om dat iedereen hetzelfde vindt, maar dat je durft te spreken én te luisteren.”

De workshopleiders – Charlotte Beerda, Gemma Jissink, Lieke van den Krommenacker en Willemijn van de Walle – brachten ieder hun eigen ervaring mee op het gebied van literatuur, performance en community-based werk. Benieuwd wie zij zijn en hoe zij werken?

Aan het einde van de pilot kwamen de groepen samen tijdens vier mini-festivals in hun eigen gemeenschap, georganiseerd door de projectcoördinator van Buur & Boek. Tijdens deze mini-festivals deelden deelnemers en workshopleiders hun ervaringen en wat er in de tussentijd was ontstaan. Elk festival kreeg een eigen vorm, met activiteiten variërend van interviews met Nederlandse auteurs tot voordrachten in de open lucht, poëzie wandelingen en het schrijven van haiku’s in een koeienstal. Deze momenten boden ruimte om stil te staan bij de gesprekken, ervaringen en verbindingen die in de loop van de maanden zijn gegroeid.

Voor Arts in Health Groningen maakt Buur & Boek deel uit van een breder programma waarin kunst wordt ingezet om reflectie, dialoog en sociale verbondenheid te stimuleren, en daarmee bij te dragen aan welzijn. Door plekken te creëren waar mensen elkaar ontmoeten rond gedeelde nieuwsgierigheid en creativiteit, draagt Buur & Boek bij aan verbeeldingskracht en gemeenschapsgevoel in het dagelijks leven.

Deelname aan Buur & Boek was gratis. Het project liep van oktober 2025 tot en met maart 2026 en werd georganiseerd door NOORDWOORD in samenwerking met Arts in Health Groningen en lokale partners in de betrokken gemeenschappen. De pilot werd mede mogelijk gemaakt door het Nederlands Letterenfonds, VSBfonds, Fonds voor Cultuurparticipatie, Gemeente Groningen, Provincie Groningen, Aletta Jacobs School of Public Health, University of Groningen en het Nationaal Programma Groningen.

Meer weten over onderzoek naar lezen, schrijven en welzijn?

De effecten van lezen op welzijn worden al decennialang onderzocht binnen de geesteswetenschappen, sociale wetenschappen en gezondheidswetenschappen. Uit onderzoek blijkt dat lezen niet alleen ontspanning of kennis oplevert, maar ook bijdraagt aan psychisch en sociaal welzijn. Fictie lezen wordt vaak beschreven als een vorm van mentale simulatie, waarbij sociale cognitie, empathie en Theory of Mind worden aangesproken [1, 2]. Deze vaardigheden spelen een belangrijke rol in sociaal en psychologisch functioneren. Voor dergelijke effecten is het belangrijk dat lezers zich actief verhouden tot de tekst en reflecteren op wat zij lezen [3]. Vanuit deze inzichten worden shared reading-programma’s ingezet om eenzaamheid te verminderen, gesprekken op gang te brengen en het gevoel van verbondenheid te versterken, met name tussen mensen met verschillende achtergronden of van verschillende generaties [bijv. 4; 5].

Ook expressief en reflectief schrijven – zoals dagboeken, korte verhalen of brieven – blijkt positieve effecten te hebben op zowel mentale als lichamelijke gezondheid [6, 7, 8]. Er zijn aanwijzingen dat schrijven kan bijdragen aan het verminderen van depressieve klachten [9] en posttraumatische stresssymptomen [10], en dat het mensen helpt om met verlies en rouw om te gaan [11]. Daarbij is het essentieel dat schrijfsessies plaatsvinden in een veilige en vertrouwde omgeving [12].

Referenties

1. Dodell-Feder, D., & Tamir, D. I. (2018). Fiction reading has a small positive impact on social cognition: A meta-analysis. Journal of experimental psychology. General, 147(11), 1713–1727. https://doi.org/10.1037/xge0000395 
2. Oatley K. (2016). Fiction: Simulation of Social Worlds. Trends in cognitive sciences, 20(8), 618–628. https://doi.org/10.1016/j.tics.2016.06.002 
3. Carney, J., & Robertson, C. (2022). Five studies evaluating the impact on mental health and mood of recalling, reading, and discussing fiction. PLoS ONE, 17(4), e0266323. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0266323
4. Billington, J., Carroll, J., Davis, P., Healey, C., & Kinderman, P. (2013). A literature-based intervention for older people living with dementia. Perspectives in Public Health, 136(3), 139–146. https://doi.org/10.1177/1757913912470052 
5. Longden, E., Davis, P., Carroll, J., Billington, J., & Kinderman, P. (2015). Shared reading: Assessing the intrinsic value of literature. Medical Humanities, 41(2), 113–120. https://doi.org/10.1136/medhum-2015-010704 
6. Valtonen J. (2021). The Health Benefits of Autobiographical Writing: An Interdisciplinary Perspective. The Journal of medical humanities, 42(4), 1–19. https://doi.org/10.1007/s10912-020-09631-9 
7. Pennebaker, J. W., & Seagal, J. D. (1999). Forming a story: the health benefits of narrative. Journal of clinical psychology, 55(10), 1243–1254. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4679(199910)55:10<1243::AID-JCLP6>3.0.CO;2-N
8. Toepfer, S. M., & Walker, K. (2009). Letters of gratitude: Improving well-being through expressive writing. Journal of Writing Research, 1(3), 181-198. https://doi.org/10.17239/jowr-2009.01.03.1 
9. Reinhold, M., Bürkner, P.-C., & Holling, H. (2018). Effects of expressive writing on depressive symptoms: A meta-analysis. Clinical Psychology: Science and Practice, 25, e12224. https://doi.org/10.1111/cpsp.12224
10. Pavlacic, J. M., Buchanan, E. M., Maxwell, N. P., Hopke, T. G., & Schulenberg, S. E. (2019). A meta-analysis of expressive writing on posttraumatic stress, posttraumatic growth, and quality of life. Review of General Psychology, 23(2), 230–250. https://doi.org/10.1177/1089268019831645 
11. Den Elzen, K., Neimeyer, R. A., & Lengelle, R. (Eds.). (2024). Living with loss: From grief to wellbeing (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003460657 
12. Wiltshire, K. (2022). Using the short story as a tool for well-being in arts and health workshops for the NHS staff. Short Fiction in Theory & Practice, 12 (The Health of the Short Story: Part 2), 203–218. https://doi.org/10.1386/fict_00062_1 

‍

Interesse in duurzame Arts in Health programma's groeit in Nederland. Het toenemende aantal succesvolle Arts in Health projecten stimuleert bestuurders, financiers, overheden, onderzoekers en kunstenaars om de rol die kunst kan spelen in zorg en ziektepreventie te onderzoeken. 

Arts in Health Nederland heeft een whitepaper geïnitieerd om de huidige situatie in kaart te brengen en de agenda voor de toekomst te bepalen. De whitepaper gaat in op de structuren die in Nederland nodig zijn om Arts in Health programmering systematisch te ondersteunen, mensen op te leiden en om onderzoek en beleidsvorming te stimuleren. De white paper is een eerste stap op weg naar een duurzaam veld van Arts in Health.

De whitepaper:

• biedt een uniform statement vanuit de wetenschap, de overheid en de private sector over de situatie in Nederland met betrekking tot Arts in Health, en de behoefte aan een duurzaam veld.
• Initieert en activeert netwerken, kennisdeling en samenwerkingsverbanden die nodig zijn om het veld van Arts in Health in Nederland verder te ontwikkelen. 
• bepaalt de agenda voor het opzetten van een stabiele, duurzame praktijk, onderwijs en onderzoek op het gebied van Arts in Health.

Creatieproces van de whitepaper

Arts in Health Nederland stelde een stuurgroep samen van koplopers in het veld, waaronder vertegenwoordigers van de Rijksuniversiteit Groningen, Leyden Academy on Vitality and Ageing, Universitair Medisch Centrum Groningen, Vrije Universiteit Amsterdam en Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA).

Om bekendheid te geven aan het initiatief en een breder netwerk van partners erbij te betrekken, organiseerde de stuurgroep in oktober 2022 een startbijeenkomst op het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).

Het eerste concept van de white paper werd opgesteld door de stuurgroep en co-auteurs. Dat concept diende als uitgangspunt voor reflectie en discussie met een breder nationaal netwerk in drie rondetafelsessies in verschillende delen van het land. Bij elke rondetafel droegen deelnemers bij aan discussies en brainstormsessies over de praktijk, het onderwijs, het onderzoek en het beleid van Arts in Health.

Deelnemers waren onder meer zorgprofessionals, kunstenaars, onderzoekers, beleidsmakers, managers, docenten, praktijkmensen, ervaringsdeskundigen en bestuurders, die met elkaar bespraken hoe Arts in Health een duurzaam veld kan worden in Nederland. De rondetafelgesprekken werden in juni en juli 2023 georganiseerd i.s.m. Leyden Academy, Kunstloc Brabant en Universitair Medisch Centrum Groningen.  

Elk van de drie rondetafelgesprekken richtte zich op een ander domein: ziekenhuiszorg, langdurige zorg en het sociale domein. Voor impressies van de rondetafelgesprekken kunt u de samenvattingen lezen:

• Arts in Health in de langdurige zorg | Co-host Leyden Academy
• Arts in Health in het sociaal domein | Co-host Kunstloc Brabant
• Arts in Health in de ziekenhuiszorg | Co-host University Medical Center Groningen

Publicatie, event en overhandiging

Meer dan 200 mensen hebben bijgedragen aan de uiteindelijke versie van het whitepaper. De publicatie is ontworpen door het ontwerpbureau JUST, dat ook de Arts in Health Netherlands identiteit en website ontwierp. De whitepaper is uitgegeven door de Rijksuniversiteit Groningen Pers, en publiekelijk gelanceerd tijdens het evenement Care through Creativity in het Grand Theatre in Groningen op 16 februari 2024. Dat feestelijke evenement bestond uit presentaties, optredens en inspirerende voorbeelden uit praktijk en onderzoek. De NRC schreef een artikel over het evenement. 

Tijdens Care Through Creativity werd het whitepaper officieel overhandigd door de WHO Arts in Health Lead, Christopher Bailey, aan de wethouder van de provincie Groningen die verantwoordelijk is voor Kunst & Cultuur en Gezondheid & Welzijn. Tijdens een preview evenement in Den Haag werd het whitepaper overhandigd aan de directeur-generaal curatieve zorg van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de directeur Erfgoed & Kunst van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW).

De whitepaper Arts in health in Nederland: een nationale agenda is open access gepubliceerd door de University of Groningen Press, zowel in het Nederlands als Engels.

Social prescribing is a strategy to help people with health conditions that do not require clinical treatment. A person suffering from grief, loneliness, addiction, or unemployment (for example), can be referred to a trained ‘wellbeing coach’ who helps that person make a personalized plan to engage in activities, events or training with community groups, non-profits, workshops, cultural institutions, and others. Participatory arts practice can be one of the ‘prescriptions’.  

The UK is widely implementing social prescribing programmes, and the Netherlands and other countries are exploring it as well. The Dutch pilot programmes was implemented nationwide with some promising results and encouragement from insurers, primary care physicians, and patients. Read more about the Dutch version of social prescribing within the project Welzijn op Recept.

Social prescribing

• Recognises that a person's health is determined in part by social, economic and environmental factors.
• Approaches health positively, focusing on what a person is able to do, instead of on what they cannot. The person is encouraged to become active in caring for their own wellbeing. 
• Can help build social connections that support a variety of health outcomes.

The social prescribing strategy shows promise for supporting certain arts in health practices in the community. However, that is only one aspect of the field, and does not address the role that arts in health can plan in care institutions, for example.

Deze aflevering van The Health Curve Podcast gaat over de relatie tussen kunst, creativiteit, ons brein en onze gezondheid. Presentator Dr. Jason Arora spreekt met Susan Magsamen, onderzoeker en educator op het gebied van de relatie tussen kunst en het brein; Ruth Katz, expert op het gebied van gezondheidsbeleid en de relatie tussen gezondheid, geneeskunde en de samenleving; en Sarah Lyding, president van The Music Man Foundation, die zich inzet voor de maatschappelijke en gezondheidsimpact van muziek en kunst. Samen bespreken ze hoe muziek, beweging, verhalen en creatieve expressie invloed kunnen hebben op onze hersenen, stress kunnen verminderen, ons emotioneel welzijn kunnen ondersteunen en kunnen bijdragen aan herstel. Van dans bij Parkinson tot muziek bij Alzheimer: het groeiende vakgebied van de Neurokunst maakt steeds meer zichtbaar wat we intuïtief al vaak ervaren en onderzoekt dit vanuit de wetenschap. Tegelijkertijd stellen ze een grotere vraag: wat als kunst niet zomaar een luxe is, maar een belangrijk onderdeel van onze gezondheid en ons welzijn? 

Luister naar de aflevering

KoffieCo | Koffie bij de coassistent is de podcast voor en door studenten Medische Wetenschappen van het UMC Utrecht.

Gewapend met een kop koffie gaan coassistenten Tessa, Tiara en Doris het hele land door om artsen te interviewen. In deze aflevering gaan ze in gesprek met Daphne Voormolen, foetaal geneeskundige en groot kunstliefhebber, over de door haar zelf opgezette Stichting Kunst Salon en haar boodschap over hoe waardevol het is om de link te leggen tussen gezondheidszorg en de culturele sector en kunst in te zetten voor het medisch onderwijs, behandeling en gezondheid en welzijn in het algemeen.

Aflevering 127: Kunst in de zorg

‍

‍

Podcastserie Amsterdam UMC | Waarom kunst in het ziekenhuis?  
9 afleveringen

Waarom raakt een kunstwerk je als je in het ziekenhuis bent, kan een gedicht je tot tranen roeren, troost muziek of roept een verhaal fijne herinneringen op? Word je een betere dokter als je naar kunst kijkt? Waarom wil een kunstenaar graag een werk voor het ziekenhuis maken? En waarom betrekken wetenschappers kunst in hun onderzoek? Ook na een lange loopbaan als curator in het Amsterdam UMC kon Sabrina Kamstra lang niet al die vragen zelf beantwoorden. Daarom vroeg ze patiënten, kunstenaars, curatoren, artsen, wetenschappers en studenten te reageren vanuit hun eigen invalshoek en achtergrond. Dit monde uit in het boek Waarom kunst in het ziekenhuis? met essays van verschillende auteurs en hun reflecties in de gelijknamige podcastserie.

In deze podcastserie komen patiënten, medewerkers, bezoekers en kunstenaars aan het woord. De geselecteerde kunstenaars hebben allen in opdracht een werk voor het Amsterdam UMC gemaakt.

Luister via
Spotify
Apple podcasts
Springcast

London Arts and Health | 6 episodes on social prescribing
‍
The series from London Arts and Health uncovers arts in health practices across the city of London, speaking to practitioners, funders, artists and participants about how they are working and benefitting from arts and health. The podcast has been created to celebrate the launch of the Arts and Culture: Social Prescribing Myth Buster. The myth buster aims to help everyone understand the role of arts and culture in social prescribing.

Listen via
Spotify
Apple podcasts

‍

The Arts for the Health of it podcast features more than 90 episodes.

Why do humans turn to the arts in times of crisis? How do the arts impact our health and well-being? What role do the arts play in the future of society?
‍
Hosts Catherine Particini and Andrea Sanderson (VOCAB) help you integrate the arts into everyday health and wellness practices through information, tips, how-to’s, and expert-led interviews on the subject.

The show explores the role of the arts in society, with special attention to the function of the arts in wellbeing. In one episode you might hear a lighthearted discussion about the health benefits of laughter; another introduces you to a local programme that brings artists together for community projects. Especially if you want to learn more about projects in America, or you are interested in the workings of ‘arts on prescription’ programmes for instance, then this show is for you!

Listen via
Spotify

‍Apple podcasts

‍Youtube

‍

Creative Health Stories | 20 episodes

This series conveys what ‘creative health’ means to different people and in different contexts; how creativity helps to keep us well at a general, preventative level and how it supports chronic and long term health conditions. It highlights creative practices – professional, amateur and those we can do at home – which are helping to keep us well, and what needs to happen so that creativity, the arts and culture are more widely accessible.

This podcast series consists of interviews with professionals and scholars about their arts in health projects, findings, and experiences. The series also takes on the larger policy and ethical issues of arts in health, for example during the July 2024 episode in which Sir Michael Marmot was interviewed. Sir Michael discussed his work on the social determinants of health, and explains his argument that health equality requires creativity be available to everyone.

Listen to the podcast series‍

Kunststof aflevering - NTR - NPO Radio 1
‍
Neuroloog en expert op het gebied van de ziekte van Parkinson, Bas Bloem, gaat in gesprek met hoogleraar ouderenparticipatie, Tineke Abma, over de heilzame werking van kunst op onze gezondheid. Het onderzoek naar kunst-als-medicijn heeft de laatste jaren een enorme boost gekregen. Nu is het volgens Abma tijd om kunst een veel grotere plek toe te kennen in de medische opleiding, in de spreekkamer en in zorginstellingen. Maar hoe?

‍

Kunststof aflevering
‍

Do arts interventions and creative engagement really make a difference in our lives and our brains? Recently, Susan Magsamen, the author of Your Brain on Art: How the Arts Transform Us, and Director of The International Arts and Mind Lab at John Hopkins University School of Medicine, was interviewed to discuss this exact question.

‍

Listen via

Spotify

This episode of When Science Finds a Way explores the science behind the arts as a tool for wellbeing, from research on singing to lived stories of healing and empowerment. In 40 minutes, we hear from leading scholar Daisy Fancourt, from a mother who participated in Breathe Melodies for Mums, and from the ever-inspiring artist Kunle Adewale. 

Listen via

Apple Podcasts

Spotify

Youtube

Het Bewijs Achter Creative Health

Verandering binnen de gezondheidszorg is niet mogelijk zonder dat mensen zelf betrokken zijn. In deze TEDx-talk wordt onderzocht hoe kunst kan bijdragen aan een betere lichamelijke en mentale gezondheid, hoe creatieve activiteiten kunnen helpen om langer gezond te blijven en waarom iedereen in zekere zin een kunstenaar is. 

Jane Hearst is Research and Policy Manager bij het National Centre for Creative Health (NCCH) in het Verenigd Koninkrijk. Daar zet zij zich in voor een grotere rol van kunst en creativiteit binnen de gezondheidszorg. Ze houdt zich onder andere bezig met onderzoeksvragen vanuit de NHS en de overheid en ondersteunt zorgorganisaties bij het ontwikkelen van onderzoeksstrategieën die gebaseerd zijn op wetenschappelijk bewijs. 

In deze talk kijkt ze naar het bewijs voor Creative Health en stelt ze een eenvoudige, maar belangrijke vraag: als creativiteit ons kan helpen om gezond te blijven, waarom zien we het dan zo weinig als onderdeel van onze gezondheid? Aan de hand van onderzoek en persoonlijke verhalen daagt ze ons uit om opnieuw na te denken over wat we eigenlijk verstaan onder gezond gedrag. Het is belangrijk om dit gesprek met een breed publiek te voeren, want: “Zonder jou verandert de manier waarop we naar gezondheid kijken niet.”

In deze documentaire vertellen zorgprofessionals, makers, onderzoekers en organisaties hoe kunst in de praktijk bijdraagt aan gezondheid en welzijn. De film laat zien hoe Arts in Health op lokaal niveau verbinding brengt tussen zorg, welzijn en cultuur.

Meer dan dertig jaar internationaal onderzoek laat zien dat kunst bijdraagt aan positieve gezondheid en welzijn. Het werkt preventief tegen ziektes en versterkt de sociale kwaliteit van leven.

Meer informatie vind je op: De kracht van Arts in Health

This short and informative video from the UK discusses several arts in health projects, and research about the relationship between singing and mental wellbeing. The video features the experience of people with Parkinson’s disease who are part of a project that brings them on museum visits. The video includes clips from a music and movement workshop for people with Parkinson’s. We see them singing and dancing, and exploring what they can do rather than what illness prevents them from doing.

In this TEDx talk, Jill Sonke explores the relationship between creativity and care. As a practitioner, and current Director of the Center for Arts in Medicine at the University of Florida, Sonke brings nearly three decades of experience to describing the impact of artistic expression on wellbeing. Using many engaging examples, she masterfully lays out the case for the introduction of the arts in healthcare. Dancing, live-music, and powerful anecdotes are followed up by a straightforward summary of the evidence for arts in health.

‍

This BBC News report interviews a patient at the Bethlem Royal Hospital psychiatric institution, about the art collection made by patients. The interviewee explores how drawing helps the patient to express themselves, and even points the way toward the end of treatment. "What arts does is give somebody free reign just to go into themselves and say this is what's like for me".

The Bethlem Royal Hospital continues to use art-making activities and hosts its own art gallery now too. The art gallery connects professional artists with patients and patients with art.

‍

One critique of arts in health research is that study sample sizes are too small, and so cannot represent a broader population. In this video, Daisy Fancourt, a leading scholar in the field, discusses her large-scale quantitative study of a range of effects of arts engagement on wellbeing. Her team’s longitudinal analysis of national data showed improved mental, physical and cognitive outcomes.