Alles

Dankzij een subsidie ​​van OCW zet het netwerk Arts in Health Netherlands een grote stap voorwaarts om kunst een vaste plek te geven in de Nederlandse gezondheidszorg.

Arts in Health Netherlands, een landelijk netwerk van partners, heeft de krachten gebundeld om kunst en cultuur structureel te integreren in de Nederlandse zorg- en welzijnssector. Onderzoek toont aan dat kunstparticipatie positieve gevolgen heeft voor de gezondheid, zoals beter welzijn, minder medicatiegebruik en langere zelfredzaamheid bij ouderen. Dankzij een subsidie ​​van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap kan het netwerk starten met het realiseren van de ambities uit het whitepaper Arts in Health in Nederland: Een nationale agenda.

"Dit is waar we jaren naar hebben toegewerkt," aldus Kirsten Krans, een van de initiatiefnemers van Arts in Health Netherlands. "Het is fantastisch om samen de volgende stap te zetten om kunst en cultuur structureel te integreren in onze gezondheidszorg”. De nationale agenda van Arts in Health Netherlands sluit aan bij de transitie van zorg naar gezondheid, waar de aandacht ligt op persoonsgerichte zorg en positieve gezondheid.

Landelijk netwerk

Het landelijke netwerk brengt een unieke coalitie samen van organisaties uit zorg, welzijn, kunst & cultuur, onderwijs en onderzoek. Vertegenwoordigers van onder andere Kunsten '92, Universitair Medisch Centrum Groningen, Codarts, Erasmus Universiteit Rotterdam, Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA), AxionContinu, Kunstloc Brabant, ROC Amsterdam, Gemeente Tilburg, Vilans, Cultuur Oost, Raad van Twaalf, Rijksuniversiteit Groningen, Vrije Universiteit Amsterdam, Hogeschool van Amsterdam en de Aletta Jacobs School of Public Health werken samen om dit veld te verder te ontwikkelen.

Vier pijlers en intersectorale samenwerking

Tijdens een landelijke lanceringsbijeenkomst op 28 november 2025 lag de focus op het ontwikkelen van een gedeelde visie voor de toekomst van het veld. De diverse groep van betrokken experts – van zorgprofessionals en kunstenaars tot onderzoekers en beleidsmakers – richt zich op ‘vier pijlers’ om het veld te ondersteunen: beleid, praktijk, onderwijs en onderzoek.

De betrokken experts benadrukten met name de noodzaak van intersectorale samenwerking tussen gezondheidszorg en cultuur. Terwijl het zorgdomein zich steeds meer richt op mensgerichte en compassievolle zorg, pleit het cultuurdomein voor een nieuwe maatschappelijke relevantie van de kunsten. Arts in Health Netherlands versterkt beide domeinen en helpt bruggen te bouwen tussen beide.

Vier werkpakketten

Het langetermijndoel van het netwerk is om kunst op een duurzame manier te integreren in ons nationale gezondheidszorgsysteem. Om dit te bereiken zijn vier werkpakketten ontwikkeld, die elk een van de vier doelstellingen van de nationale agenda (beleid, praktijk, onderwijs en onderzoek) aanpakken. De komende maanden gaan de vier werkpakketten actief aan de slag. Van het opzetten van een nationaal kennisplatform en het definiëren van professionele competenties tot het formuleren van beleid en het opstellen van een nationale onderzoeksagenda voor het veld.

Arts in Health professionals gebruiken verschillende benaderingen om het welzijn van patiënten en personeel in de gezondheidszorg te ondersteunen, zowel in ziekenhuizen als in instellingen voor langdurige zorg. Dit kan variëren van het luisteren naar opnames tot een live optreden aan het bed van een patiënt, of het laten meezingen en spelen van personeel en familie, tot het improviseren van nieuwe muziek met patiënten en naasten.

In het ziekenhuis
Livemuziek in ziekenhuizen is een prachtig voorbeeld van hoe kunst welzijn en gezondheid kan versterken. Het project Muziekmaatjes, waar muziekschool Boedijn en Dijklander Ziekenhuis een meerjarige samenwerking zijn aangegaan, zorgt door livemuziek op de kinderafdeling voor momenten van ontspanning, ontsnapping en plezier bij kinderen en hun ouders. Een ander mooi initiatief specifiek voor kinderen is De Liedjesfabriek waar kinderen onder begeleiding van een muziekprofessional hun eigen liedje schrijven en opnemen. Kinderen uit heel Nederland kunnen bij De Liedjesfabriek een nummer maken over het onderwerp dat zij kiezen en in de muziekstijl die bij hen past.

Muziek wordt ingezet op meer afdelingen in het ziekenhuis, bijvoorbeeld op de Intensive Care door het initiatief MuzIC. MuzIC werkt in ziekenhuizen door heel Nederland. Samen met de aangesloten ziekenhuizen streeft MuzIC naar een sneller herstel en het beperken van de impact die een IC-opname kan hebben op patiënten Ook de organisatie ‘Muziek aan bed’ verzorgt muzikale interventies op verschillende afdelingen van ziekenhuizen verspreid over Nederland.

In langdurige zorginstellingen en thuis
Muziek voor gezondheid en welzijn is er ook bij mensen thuis en bij bewoners van verpleeghuizen, revalidatiecentra en hospices. Zo brengt ‘Muziek aan Bed’ met het programma ‘Muziek aan tafel’ livemuziek bij dementerende bewoners van verpleeghuizen om samen te zingen, bewegen, dirigeren of luisteren.

Ook Mimic en Embrace zijn voorbeelden van organisaties die muziek in instellingen en in de thuissituatie aanbieden. Embrace richt zich bovendien op doelgroepen binnen het sociaal domein, bijvoorbeeld met het project ‘Slagkracht’ om sociale cohesie te vergroten.  Zowel Embrace Nederland als Mimic verzorgen daarnaast workshops voor zorgprofessionals en mantelzorgers, waarbij zij leren hoe ze muziek kunnen integreren in de dagelijkse omgang met patiënten en familieleden.

Wat de wetenschap zegt
Er zijn aanwijzingen dat muziek bijdraagt aan herstel van ziekte, vermindering van pijn, stress, angst en depressie. Er zijn zelfs aanwijzingen dat muziek de reacties van het afweersysteem ten gunste kan beïnvloeden. In de thuissituatie kan muziek veel betekenen voor mensen met onder andere neurologische aandoeningen, zoals mensen die een beroerte hebben doorgemaakt, mensen met de ziekte van Parkinson of mensen met dementie.Specifiek bij mensen met neurologische aandoeningen lijkt muziek positieve effecten te hebben op de activatie van gebieden in de hersenen die betrokken zijn bij denken, voelen, beweging en emotie. In coronatijd gaven de hoogleraren Dick Swaab en Erik Scherder een interessant publiekscollege over ‘Muziek en het brein’ waarin de positieve effecten van muziek mooi uitgelegd worden. Muziek kan ook een krachtig middel zijn voor zorgmedewerkers en mantelzorgers: muziek geeft hen ontspanning en zorgt dat je even op een andere manier als zorgprofessionals samen bent en reflecteert. Onderzoeksresultaten van Mimic tonen verder dat muziek leidt tot een versterkt contact tussen patiënten en verpleegkundigen en een toename van compassie van verpleegkundigen.

Organisaties in Nederland op het gebied van muziek in de gezondheidszorg
Er zijn nog veel meer organisaties die muziek aanbieden in de gezondheidszorg, zoals ziekenhuizen, de langdurige zorg en het sociale domein. Zie bijvoorbeeld:

• Bedside Buskers
• Muziekids
• Zingen in de Zorg
• Hier is Muziek!
• Muziek voor de Zorg 
• Genetic choir
• REVA BEATS
• Stichting Muziek in Huis
• Zing mee in het Participatiekoor
• Bedside Singers – Zingen voor de ziel op reis) 
• MuzIC
• Mimic muziek
• ThuisMuziekZorg
• De Liedjesfabriek 
• Muziek Aan Bed

‍

Zorginstellingen met een kunstaanbod

AxionContinu is een zorginstelling uit Utrecht (en omgeving) die kunst en cultuur inbedt in haar dagelijkse aanbod. Naast een uitgebreid muziekaanbod — zoals een koor en de populaire ‘appeltaartconcerten’ — kunnen bewoners deelnemen aan tal van activiteiten. Zo is er Museum op vrijdag, waarbij bewoners gezamenlijk een museum bezoeken. Ook werkt AxionContinu samen met studenten van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) in het project We Heart Society, waarin muziekstudenten samen met bewoners liedjes maken.

In de regio Eindhoven heeft Vitalis (regio Eindhoven) een rijk kunstprogramma. Het theaterproject Trotse kameraden brengt bewoners, jongeren en wijkbewoners samen om een voorstelling te maken. Ook is er AtelierSkon, een werkplaats waar bewoners, wijkbewoners en andere geïnteresseerden van restmaterialen mooie objecten maken.

Cordaan, actief in Amsterdam, biedt zorg aan mensen met een verstandelijke beperking en aan (dementerende) ouderen. Met het programma Kunst in de Zorg willen zij de kwaliteit van leven verbeteren door middel van diverse kunstvormen. Mooie voorbeelden zijn het ambulant kunstteam en multimedia digitale kunst. Bij multimedia digitale kunst leren mensen met een verstandelijke beperking fotograferen, filmen en vormgeven. Het ambulant kunstteam — bestaande uit beeldend kunstenaars, schrijvers, dansers en andere makers — gaat creatief met cliënten aan de slag of bezoekt samen met hen een museum of een voorstelling.

Culturele organisaties in de gezondheidszorg

Dans

Dans op Recept (Noord-Nederland en Limburg) geeft danslessen en workshops aan ouderen en mensen met een chronische aandoening, vaak op woonzorglocaties. Daarnaast trainen zij zorgprofessionals zodat zij dans kunnen integreren in hun dagelijkse routines. Het dansgezelschap Leefmeesters, dat onderdeel is van Dans op Recept, maakt voorstellingen waarin professionele dansers samenwerken met chronisch zieke mensen.

Meerdandans (Noord-Holland) biedt danslessen aan mensen met Parkinson en niet-aangeboren hersenletsel. Aanvragen uit andere regio’s worden doorverwezen naar docenten uit hun netwerk.

Het Huiskamerdanspaleis organiseert dansmomenten voor ouderen met dementie op locatie. De ruimte wordt sfeervol aangekleed en er is een dansdocent aanwezig ter begeleiding. Voor valpreventie heeft Het Huiskamerdanspaleis een speciaal programma ontwikkeld: Het Danspaleis Valpreventie.

Marc Vlemmix Dance richt zich op mensen met aandoeningen als MS, reuma en Parkinson. Tijdens de toegankelijke lessen werken deelnemers aan kracht, balans en flexibiliteit. Hoewel het geen therapie is, ervaren veel deelnemers een duidelijke verbetering van hun kwaliteit van leven.

Switch2Move combineert muziek en beweging voor mensen met de ziekte van Parkinson, dementie, MS of andere chronische aandoeningen. Er zijn open lessen in de regio Amsterdam, Tilburg en Den Bosch, maar voor mensen die aan huis gebonden zijn is het mogelijk om de danslessen via een videoverbinding te volgen.

Theater

Theater Veder speelt voorstellingen in onder andere verzorgingshuizen en maakt gebruik van de Veder Contactmethode. Deze methode leren zij ook aan zorgprofessionals om het contact met cliënten te verbeteren.

Cliniclowns bezoeken niet alleen kinderen, maar ook ouderen met dementie. Door middel van spel, improvisatie en muziek sluiten zij aan bij de belevingswereld van bewoners en creëren ze waardevol contact.

Beeldende kunst & musea

Veel musea hebben speciale programma’s op het snijvlak van kunst, zorg en welzijn, zie bijvoorbeeld Museum van de Geest, Rijksmuseum en Mauritshuis, voor meer informatie kun je ook terecht bij de Museumvereniging.

Maar er zijn ook initiatieven die het mogelijk maken voor ouderen met gezondheidsproblemen om toch van kunst te genieten, zoals MuseumPlusBus. Dat kan via een expositie op locatie — met hoogwaardige reproducties — of door vervoer naar een museum.

KOO (Den Haag) biedt diverse kunstactiviteiten aan voor mensen met een chronische ziekte. Kleurenparade laat senioren kennismaken met verschillende kunstdisciplines, terwijl Kunstknuffel creatieve activiteiten organiseert binnen zorginstellingen. Alle activiteiten worden begeleid door vakdocenten.

In de Achterhoek biedt Amphion Cultuurbedrijf, binnen het landelijke programma Lang leve de kunst, een uitgebreid aanbod van activiteiten voor zorginstellingen. Cultuur met zorg omvat diverse projecten. Zo zijn er huis-kunstenaars die wekelijks langskomen bij een woongroep, maar er zijn ook allerlei kleinschalige initiatieven zoals vilten, dansen en fotograferen onder begeleiding van een kunstenaar. Daarnaast is er een aanbod van korte theatervoorstellingen, geschikt voor bijvoorbeeld mensen met dementie.

Wat zegt de wetenschap?

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) bracht in 2019 een uitgebreid rapport uit over de rol van kunst bij bevordering van gezondheid en welzijn. Daarin staat dat er veel onderzoek is gedaan én dat er overtuigend bewijs is voor positieve effecten van kunstbeoefening of het bekijken/beluisteren van kunst.

Een aantal bevindingen:

• Revalidatie na een beroerte: Dans verbetert spierkracht, houding en balans, en kan geheugen en executieve functies stimuleren.
• Parkinson en MS: Dans versterkt spieren en verbetert houding, mobiliteit en kwaliteit van leven.
• Psychogeriatrie: Drama-activiteiten verbeteren het contact tussen bewoners en zorgverleners. Dans lijkt de spraak positief te beïnvloeden. Literaire activiteiten kunnen geheugen, luistervaardigheid en aandacht verbeteren bij mensen met dementie. Ook verminderen ze gevoelens van eenzaamheid en sociale isolatie.

• Palliatieve zorg: Kunstactiviteiten verbeteren de fysieke en psychische gesteldheid en helpen gesprekken over ziekte en levenseinde op gang te brengen.
• Angst en depressie: Kunst kan gevoelens van angst en depressieve klachten door ziekte, zoals kanker, verminderen.
  
  

Onderzoeksprogramma in Nederland

De ministeries van OCW en VWS werken samen met Stichting RCOAK en Fonds Sluyterman Van Loo in het programma Kunst en Cultuur in de Langdurige Zorg en Ondersteuning. Eén van de doelen is het in kaart brengen van bestaande kunstinitiatieven om te achterhalen welke succesfactoren bijdragen aan een effectief en duurzaam aanbod.
Ook sloegen Amsterdam UMC en Leyden Academy on Vitality and Ageing de handen ineen in het programma Kunst in de Zorg om onderzoek te doen naar de waarde van kunst in de langdurige zorg door bestaande kunstinitiatieven te beschrijven en de impact te evalueren.

Inzicht in beleidsruimte en verankering

Arts in Health ontstaat in de praktijk, maar de keuzes daaromheen bepalen of initiatieven kunnen doorgroeien. Veel projecten laten zien wat kunst kan betekenen voor gezondheid, welzijn en kwaliteit van leven. Tegelijk blijft structurele inbedding vaak lastig, doordat financiering, samenwerking en verantwoordelijkheden versnipperd zijn.

Het rapport Kunst in zorg – wegen naar verankering onderzoekt waar binnen bestaande wet- en regelgeving ruimte zit om Arts in Health duurzamer te organiseren. Van gemeenten en zorgverzekeraars tot welzijn en langdurige zorg: er blijkt vaak meer mogelijk dan gedacht. Ook maakt het rapport zichtbaar waar samenwerking tussen zorg, cultuur en beleid in de praktijk nog vastloopt.

Dit rapport is uitgevoerd door VitaValley in opdracht van Arts in Health Netherlands.

Vijf kunstenaars werkten samen met medewerkers van het Universitair Medisch Centrum Groningen aan participatieve kunstprojecten

In 2025 vond in het UMCG een pilot plaats op het gebied van Arts in Health. Vijf professionele kunstenaars werkten hierin samen met medewerkers van vijf verschillende afdelingen aan participatieve kunstprojecten, gericht op het versterken van welzijn op de werkvloer. De pilot was een initiatief van Arts in Health Groningen, in samenwerking met het UMCG en theatergezelschap Peergroup.

Kunst als aanvulling op zorg

In het groeiende vakgebied Arts in Health gebruiken kunstenaars creatieve methoden om het welzijn van zorgverleners en patiënten te ondersteunen en een gezonde levensstijl te stimuleren. Het is geen vervanging van zorg, maar een waardevolle aanvulling. 

In deze pilot ligt de nadruk op het ondersteunen van medewerkers van het UMCG. Als reactie op de toenemende druk op zorgmedewerkers – hoge werkdruk, burn-out en compassiemoeheid – creëerden de projecten ruimte voor verbinding, inspiratie en het herontdekken van betekenis in het werk. Het centrale thema van de pilot was Zie de mens.

Kunstenaars op de afdelingen

Kunstenaars en afdelingen werden zorgvuldig geselecteerd en aan elkaar gekoppeld. Gedurende vijf maanden maakten de kunstenaars deel uit van hun respectievelijke afdelingen binnen het UMCG:

• Beatrix Kinderziekenhuis‍ - Morgan Ton, multidisciplinair kunstenaar en filmmaker 
• Communicatie & Marketing - ‍Anne Varekamp, ruimtelijk ontwerper en beeldend kunstenaar 
• Hepar-Pancreas-Chirurgie‍ - Emma Berentsen, performance-maker en dramaturg 
• Geestelijke Verzorging - Eva Koopmans, relationeel kunstenaar en ontwerper 
• Orthopedie - Wiesje Gunnink, kunstenaar en kunsteducator

De medewerkers van elke afdeling leerden hun kunstenaar kennen door haar te betrekken bij het werk en de dagelijkse routines. Naarmate de kunstenaars hun afdelingen beter leerden kennen, introduceerden ze creatieve activiteiten die medewerkers tijdens pauzes, rustige momenten op de werkdag en zelfs na werktijd konden doen. Medewerkers gaven aan dat deze creatieve activiteiten hen hielpen hun collega's op een andere manier te leren kennen, los van hun professionele rol.

De kunstenaars en het pilotteam - programmamakers, coördinator en onderzoekers - kwamen gedurende het traject wekelijks samen in een learning community. Deze bijeenkomsten boden ruimte voor reflectie, uitwisseling en onderlinge ondersteuning.

Evaluatie van de pilot

Parallel aan de pilot werd een evaluatie uitgevoerd om inzicht te krijgen in de ervaringen van de deelnemers en de betekenis van het project voor het personeel in de context van hun werk. 

Adrenaline: een audiowandeling door het UMCG

Als eindresultaat van de pilot is, in samenwerking met theatergezelschap Peergroup, een audio-ervaring door het UMCG ontwikkeld. De audiowandeling, getiteld Adrenaline, biedt medewerkers en publiek de mogelijkheid om het thema van de pilot 'Zie de mens' zelf te ervaren, dolend door de gangen en kamers van het ziekenhuis zelf.

Bezoekers worden individueel, met een koptelefoon op, door het UMCG geleid en krijgen toegang tot ruimtes die normaal gesproken niet toegankelijk zijn voor het publiek. Het ziekenhuis zelf fungeert als verteller en deelt verhalen over patiënten en medewerkers, beleidsmakers die worstelen met transities en renovaties, en zorgprofessionals die onder immense druk werken.

Adrenaline nodigt bezoekers uit om het ziekenhuis vanuit een ander perspectief te beleven en na te denken over het menselijke aspect van zorg.

Adrenaline is te bezoeken in het UMCG van 25 februari tot en met 22 maart 2026.

Pilotteam

De pilot wordt geleid door programmamakers Kirsten Krans en Dirk Bruinsma, onderzoeker/trainer Ferdinand Lewis, en projectcoördinator & onderzoeker Nina van den Berg.

Stuurgroep

De stuurgroep van het UMCG zorgt voor strategische begeleiding en supervisie, onder voorzitterschap van Michiel Kahmann, met de volgende leden: Barbara van Leeuwen, Hanneke van der Wal-Huisman, Jaap Tulleken, Bertrand de Jong, Edwina Doting, Joke Fleer en Mark Dessing.

Partners

Universitair Medisch Centrum Groningen, Rijksuniversiteit Groningen, Aletta Jacobs School of Public Health, Peergroup en Nationaal Programma Groningen.

‍

De Arts in Health Summer School laat deelnemers kennismaken met de rol die kunst en creativiteit kunnen spelen bij gezondheid en welzijn. Tijdens een intensieve week volgen deelnemers lezingen, workshops en praktijkgerichte sessies waarin theorie en praktijk van Arts in Health samenkomen.

"De Summer School brengt mensen met verschillende achtergronden samen om een gezamenlijk begrip te ontwikkelen van wat Arts in Health is en hoe het in de praktijk werkt," zegt Ferdinand Lewis, directeur onderwijs van Arts in Health Groningen. "Deelnemers verlaten de Summer School als een leergemeenschap, klaar om hun eigen bijdrage aan het veld te verkennen."

De Summer School is bedoeld voor deelnemers uit verschillende vakgebieden en op verschillende momenten in hun loopbaan. Studenten, professionals en zij-instromers met een mbo-, hbo- of universitaire achtergrond zijn allemaal welkom. Volgens Lewis vraagt een duurzame plek voor kunst binnen zorg en welzijn om professionals die kunnen samenwerken over de grenzen van sectoren, disciplines en beroepen heen.

Tijdens de Summer School maken deelnemers kennis met wetenschappelijk onderzoek naar de rol van kunst bij preventie, herstel en een gezonde leefstijl. Tegelijkertijd ervaren zij hoe Arts in Health er in de praktijk uitziet. In workshops werken zij samen met kunstenaars en professionals uit het veld. Door deze praktijkervaring te combineren met theorie en gezamenlijke reflectie ontstaat een beter begrip van Arts in Health en de mogelijkheden ervan.

Een deelnemer aan de Summer School van 2025 vertelde: "Voor mij ging het vooral om ontdekken wat er allemaal gebeurt binnen het Arts in Health-veld." Een andere deelnemer gaf aan dat de Summer School hielp om richting te geven aan haar eigen werk en toekomstige projecten.

De workshops worden verzorgd door Arts in Health-professionals van onder andere Switch2Move, Cordaan, CliniClowns, de opleiding Vaktherapie van NHL Stenden, MuzIC en het Groninger Museum. De lezingen worden verzorgd door onderzoekers van het Universitair Medisch Centrum Groningen, de master Geestelijke Verzorging van de Rijksuniversiteit Groningen en de Vrije Universiteit Amsterdam.

Na afronding van de Summer School ontvangen deelnemers een officieel 'digitaal certificaat' van de Rijksuniversiteit Groningen dat zij kunnen toevoegen aan hun cv of online profiel. Daarnaast kunnen zij deelnemen aan de Arts in Health Learning Community, een netwerk voor oud-deelnemers dat vier keer per jaar bijeenkomt om kennis te delen, actuele ontwikkelingen te bespreken en het Arts in Health-netwerk in Nederland en Europa verder te versterken.

Ontwikkeling van de Summer School

De eerste editie van de Arts in Health Summer School vond plaats in juni 2023. Voor deze pilot waren vijftien plaatsen beschikbaar, die binnen korte tijd waren gevuld.

In 2024 ontving de Summer School ondersteuning van de Rijksuniversiteit Groningen en werd het programma officieel opgenomen in het aanbod van de universitaire Summer Schools.

Jaarlijks is er plaats voor maximaal 25 deelnemers. De belangstelling is groot en het aantal aanmeldingen ligt meestal ruim boven het aantal beschikbare plaatsen. Deelnemers zijn onder meer kunstenaars, artsen, verpleegkundigen, sociaal werkers, onderzoekers, docenten, cultuurprofessionals, programmamakers, studenten, bestuurders en beleidsmakers.

"Het Arts in Health-veld heeft behoefte aan mensen met verschillende achtergronden die met elkaar willen leren en samenwerken," zegt Lewis. "De Summer School is opgezet om die ontmoetingen mogelijk te maken."

De Arts in Health Summer School wordt georganiseerd in samenwerking met de Aletta Jacobs School of Public Health, University College Groningen, de Faculteit Religie, Cultuur en Maatschappij van de Rijksuniversiteit Groningen en de Vrije Universiteit Amsterdam.

Lees meer over de Arts in Health Summer School en hoe je je kunt aanmelden.

Learning from other countries: A glimpse

To gain insight into how arts in health can support the healthcare transition in the Netherlands, it can be useful to see how similar initiatives have been proposed, and implemented in other countries.  All the countries discussed here recognise that transformation is needed in healthcare systems. They all argue for the support that the arts can offer.

Arts in health in the United Kingdom

The modern field of arts in health had its start more or less in the United Kingdom in the 1960’s. Initially driven by countercultural social movements, it took some time to gain a place in mainstream institutions and policy. It is only in the last couple of decades that the field really blossomed.

A number of important projects were developed in the UK between 2004 and 2007. For example, a project called Invest to Save; Arts in Health had the goal to “develop the capacity of the North West Region’s arts and health communities, and research the impact of creativity, culture and the arts on health and economic outcomes” (Parkinson, 2009, p.43). Amongst other things, this project involved visual arts and creative writing activities for older people in rehabilitation.

Around the same time, the Arts Council England and the Department of Health published a report on the prospectus of arts and health. Although this report did not initially receive a great deal of notice, over time the cultural change it recognised began to emerge.

The Arts Council has continued its work on Creative Health and Wellbeing. In recent years the London Arts in Health movement has found some success hosting an annual Creativity and Wellbeing Week,  which has seen tens of thousands of active participants. This celebration of the field includes talks, film screenings and workshops. Because that event is attended by people with a variety of backgrounds, it also encourages the intersectoral collaboration that is integral to arts in health programmes.  

The arts in health field has seen some developments in other regions of the UK. The Arts Council of Wales, for example, has partnered with the Welsh NHS confederation to raise awareness of the how the arts support wellbeing. The partnership set out to “embed arts and health initiatives across the NHS in Wales”. 

Arts in Health and the WHO

In 2019 the WHO commissioned a report in which they scoped over 3500 articles about the role of the arts in supporting health and wellbeing. Since then, the WHO has begun issuing policy materials and strategies for the use of  arts in health for use by the member states. Importantly, these emphasise intersectoral decision-making and planning, for example between the cultural and culture sectors. 

In 2023, the WHO launched the Jameel Arts & Health Lab, to encourage research and disseminate findings on arts in health. The Lab also organises events that celebrate, and advocate for, the introduction of national and regional arts in health initiatives around the world. 

Arts in Health and the European Commission

A report by European Commission recognises the societal value of the arts and culture for wellbeing. Policy recommendations and briefs have been issued which argue for the positive impact of the arts on wellbeing, recommending that member states implement policies to promote “long-term collaboration and mutual learning partnerships between cultural practitioners, healthcare professionals, and community organisations”. The Commission-funded organisation Culture for Health commissions research and publishes reports on culture for health, including strategic recommendations for facilitating intersectoral dialogue and action. 

Arts in Health in other European countries

Other countries in Europe are introducing arts in health plans and programmes.  The arts in health field has gained a strong foothold in Ireland, for instance: The Irish ‘Healthy Ireland Strategic Action Plan’ for 2021-2025 includes a commitment for local authorities to plan long-term cultural and arts involvement in promoting wellbeing.

As early as 2004, the Irish Arts Council wrote a practical handbook for setting up projects and networking for arts in health, and that handbook is still useful today. It outlines a step by step approach to developing an arts in health project, from initial ideas to project implementation.

Other EU countries working on arts and health projects and policy include Bulgaria, France, Luxembourg and Portugal. Scandinavian countries are particularly active in integrating arts in health into social systems. Finland, for instance, has a “coordinated national effort to publish local cultural wellbeing plans” and a Masters degree is offered in Creativity and Arts in Social and Health Fields. Denmark and Sweden are part of a pilot by the Interreg Baltic Sea Region, to experiment with ‘arts on prescription’, and the Nordic School of Arts and Health also runs many projects. 

Arts in Health in Australia and New Zealand

New Zealand’s national network for creative wellbeing, ‘Te Ora Auaha’ (Creative Wellbeing Alliance), was established in 2019 to help ensure access to arts and culture. New Zealand is also investigating arts on prescription as a way to support arts in health. Australia’s ministries of health and culture have since 2014 committed to improving the health and wellbeing of all Australians by formally recognising the role of the arts in supporting wellbeing. They have an active Arts and Health Network too, with regular meetings and several events. 

Arts in Health in Canada and the United States

Canada and the United States have active arts in health programmes and are creating national support networks, along with efforts to focus research and policy for the field.

Canada, like other countries including the UK and Finland, for example, is home to an arts in health-focused research group and offers degree programmes. Efforts to integrate research-based arts in health strategies into public policy are underway in the United States. Organisations like the National Endowment for the Arts and Americans for the Arts are now actively supporting arts in health projects. Several national projects are currently running, however funding for projects is usually not structural.

This brief introduction to arts in health in other countries is not exhaustive, but merely offers a glimpse into some of the strategies, structures, and experiences in other countries, in the hope that they will be of use to Dutch arts in health advocates. Overall, support for arts in health is increasing in many countries and major institutions. 

For arts and health movements to become sustainable anywhere, local and national governments must systematically collaborate across sectors and with arts and health professionals.

The level at which strategies and projects are integrated into institutions varies widely. Furthermore, the structural funding for arts in health is not correlated with the wealth of particular countries: While the Greek ministries of Culture and Sports, and of Health, have both signed a memorandum which includes plans for intersectoral collaboration and the implementation of arts in health policies, the United States and Canada struggle to implement national, intersectoral, structural funding for arts in health.

Nor does a long tradition of arts in health funding guarantee ongoing structural support. Although the modern arts in health field largely developed in the UK, changes to healthcare funding in recent years has seriously impacted the field there.

‍

Wat dit vraagt van beleid

Arts in Health krijgt pas echt een plek als het erkend wordt, betaald wordt en onderdeel wordt van de zorgpraktijk. Dat roept vragen op, zoals:

• Hoe zorg je dat succesvolle programma’s doorgaan na de pilotfase?
• Hoe geef je kunst een blijvende plek binnen de veranderingen in de zorg?
• Hoe neem je drempels weg voor samenwerking tussen zorg, cultuur en welzijn, lokaal en landelijk?
• Hoe kan Arts in Health bijdragen aan de uitdagingen waar de zorg nu voor staat?

Dit gebeurt er al

In Nederland werken ZonMw, het Fonds voor Cultuurparticipatie en programma’s zoals Welzijn op Recept aan de verdere ontwikkeling van Arts in Health. Gemeente Tilburg ondersteunt actief de samenwerking tussen kunstenaars en zorgorganisaties. Provinciale kunstorganisaties verkennen hoe Arts in Health kan bijdragen aan gezondheid en ziektepreventie. Ook op Europees niveau groeit de aandacht. De Europese Commissie ziet Arts in Health als onderdeel van de toekomstige zorg.

Voor beleidsmakers en partners

Werk je aan beleid binnen zorg, cultuur of welzijn? Dan kun je bijdragen door verbindingen te leggen en ruimte te maken voor samenwerking. Arts in Health vraagt niet om een nieuw systeem. Het vraagt om een plek binnen hoe de zorg zich nu ontwikkelt.

Lees verder en sluit je aan

• Boeken over Arts in Health
• Academische tijdschriften
• Rapport: volgende stap voor Arts in Health-netwerk

Wil je bijdragen aan de ontwikkeling van Arts in Health in Nederland? Binnenkort kun je je aansluiten bij de alliantie. Schrijf je in voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.

Inzicht in beleidsruimte en verankering

Arts in Health ontstaat in de praktijk, maar de keuzes daaromheen bepalen of initiatieven kunnen doorgroeien. Veel projecten laten zien wat kunst kan betekenen voor gezondheid, welzijn en kwaliteit van leven. Tegelijk blijft structurele inbedding vaak lastig, doordat financiering, samenwerking en verantwoordelijkheden versnipperd zijn.

Het rapport Kunst in zorg – wegen naar verankering onderzoekt waar binnen bestaande wet- en regelgeving ruimte zit om Arts in Health duurzamer te organiseren. Van gemeenten en zorgverzekeraars tot welzijn en langdurige zorg: er blijkt vaak meer mogelijk dan gedacht. Ook maakt het rapport zichtbaar waar samenwerking tussen zorg, cultuur en beleid in de praktijk nog vastloopt.

Deze aflevering van The Health Curve Podcast gaat over de relatie tussen kunst, creativiteit, ons brein en onze gezondheid. Presentator Dr. Jason Arora spreekt met Susan Magsamen, onderzoeker en educator op het gebied van de relatie tussen kunst en het brein; Ruth Katz, expert op het gebied van gezondheidsbeleid en de relatie tussen gezondheid, geneeskunde en de samenleving; en Sarah Lyding, president van The Music Man Foundation, die zich inzet voor de maatschappelijke en gezondheidsimpact van muziek en kunst. Samen bespreken ze hoe muziek, beweging, verhalen en creatieve expressie invloed kunnen hebben op onze hersenen, stress kunnen verminderen, ons emotioneel welzijn kunnen ondersteunen en kunnen bijdragen aan herstel. Van dans bij Parkinson tot muziek bij Alzheimer: het groeiende vakgebied van de Neurokunst maakt steeds meer zichtbaar wat we intuïtief al vaak ervaren en onderzoekt dit vanuit de wetenschap. Tegelijkertijd stellen ze een grotere vraag: wat als kunst niet zomaar een luxe is, maar een belangrijk onderdeel van onze gezondheid en ons welzijn? 

Luister naar de aflevering

KoffieCo | Koffie bij de coassistent is de podcast voor en door studenten Medische Wetenschappen van het UMC Utrecht.

Gewapend met een kop koffie gaan coassistenten Tessa, Tiara en Doris het hele land door om artsen te interviewen. In deze aflevering gaan ze in gesprek met Daphne Voormolen, foetaal geneeskundige en groot kunstliefhebber, over de door haar zelf opgezette Stichting Kunst Salon en haar boodschap over hoe waardevol het is om de link te leggen tussen gezondheidszorg en de culturele sector en kunst in te zetten voor het medisch onderwijs, behandeling en gezondheid en welzijn in het algemeen.

Aflevering 127: Kunst in de zorg

‍

‍

Podcastserie Amsterdam UMC | Waarom kunst in het ziekenhuis?  
9 afleveringen

Waarom raakt een kunstwerk je als je in het ziekenhuis bent, kan een gedicht je tot tranen roeren, troost muziek of roept een verhaal fijne herinneringen op? Word je een betere dokter als je naar kunst kijkt? Waarom wil een kunstenaar graag een werk voor het ziekenhuis maken? En waarom betrekken wetenschappers kunst in hun onderzoek? Ook na een lange loopbaan als curator in het Amsterdam UMC kon Sabrina Kamstra lang niet al die vragen zelf beantwoorden. Daarom vroeg ze patiënten, kunstenaars, curatoren, artsen, wetenschappers en studenten te reageren vanuit hun eigen invalshoek en achtergrond. Dit monde uit in het boek Waarom kunst in het ziekenhuis? met essays van verschillende auteurs en hun reflecties in de gelijknamige podcastserie.

In deze podcastserie komen patiënten, medewerkers, bezoekers en kunstenaars aan het woord. De geselecteerde kunstenaars hebben allen in opdracht een werk voor het Amsterdam UMC gemaakt.

Luister via
Spotify
Apple podcasts
Springcast

London Arts and Health | 6 episodes on social prescribing
‍
The series from London Arts and Health uncovers arts in health practices across the city of London, speaking to practitioners, funders, artists and participants about how they are working and benefitting from arts and health. The podcast has been created to celebrate the launch of the Arts and Culture: Social Prescribing Myth Buster. The myth buster aims to help everyone understand the role of arts and culture in social prescribing.

Listen via
Spotify
Apple podcasts

‍

The Arts for the Health of it podcast features more than 90 episodes.

Why do humans turn to the arts in times of crisis? How do the arts impact our health and well-being? What role do the arts play in the future of society?
‍
Hosts Catherine Particini and Andrea Sanderson (VOCAB) help you integrate the arts into everyday health and wellness practices through information, tips, how-to’s, and expert-led interviews on the subject.

The show explores the role of the arts in society, with special attention to the function of the arts in wellbeing. In one episode you might hear a lighthearted discussion about the health benefits of laughter; another introduces you to a local programme that brings artists together for community projects. Especially if you want to learn more about projects in America, or you are interested in the workings of ‘arts on prescription’ programmes for instance, then this show is for you!

Listen via
Spotify

‍Apple podcasts

‍Youtube

‍

Creative Health Stories | 20 episodes

This series conveys what ‘creative health’ means to different people and in different contexts; how creativity helps to keep us well at a general, preventative level and how it supports chronic and long term health conditions. It highlights creative practices – professional, amateur and those we can do at home – which are helping to keep us well, and what needs to happen so that creativity, the arts and culture are more widely accessible.

This podcast series consists of interviews with professionals and scholars about their arts in health projects, findings, and experiences. The series also takes on the larger policy and ethical issues of arts in health, for example during the July 2024 episode in which Sir Michael Marmot was interviewed. Sir Michael discussed his work on the social determinants of health, and explains his argument that health equality requires creativity be available to everyone.

Listen to the podcast series‍

Kunststof aflevering - NTR - NPO Radio 1
‍
Neuroloog en expert op het gebied van de ziekte van Parkinson, Bas Bloem, gaat in gesprek met hoogleraar ouderenparticipatie, Tineke Abma, over de heilzame werking van kunst op onze gezondheid. Het onderzoek naar kunst-als-medicijn heeft de laatste jaren een enorme boost gekregen. Nu is het volgens Abma tijd om kunst een veel grotere plek toe te kennen in de medische opleiding, in de spreekkamer en in zorginstellingen. Maar hoe?

‍

Kunststof aflevering
‍

Do arts interventions and creative engagement really make a difference in our lives and our brains? Recently, Susan Magsamen, the author of Your Brain on Art: How the Arts Transform Us, and Director of The International Arts and Mind Lab at John Hopkins University School of Medicine, was interviewed to discuss this exact question.

‍

Listen via

Spotify

This episode of When Science Finds a Way explores the science behind the arts as a tool for wellbeing, from research on singing to lived stories of healing and empowerment. In 40 minutes, we hear from leading scholar Daisy Fancourt, from a mother who participated in Breathe Melodies for Mums, and from the ever-inspiring artist Kunle Adewale. 

Listen via

Apple Podcasts

Spotify

Youtube

Het Bewijs Achter Creative Health

Verandering binnen de gezondheidszorg is niet mogelijk zonder dat mensen zelf betrokken zijn. In deze TEDx-talk wordt onderzocht hoe kunst kan bijdragen aan een betere lichamelijke en mentale gezondheid, hoe creatieve activiteiten kunnen helpen om langer gezond te blijven en waarom iedereen in zekere zin een kunstenaar is. 

Jane Hearst is Research and Policy Manager bij het National Centre for Creative Health (NCCH) in het Verenigd Koninkrijk. Daar zet zij zich in voor een grotere rol van kunst en creativiteit binnen de gezondheidszorg. Ze houdt zich onder andere bezig met onderzoeksvragen vanuit de NHS en de overheid en ondersteunt zorgorganisaties bij het ontwikkelen van onderzoeksstrategieën die gebaseerd zijn op wetenschappelijk bewijs. 

In deze talk kijkt ze naar het bewijs voor Creative Health en stelt ze een eenvoudige, maar belangrijke vraag: als creativiteit ons kan helpen om gezond te blijven, waarom zien we het dan zo weinig als onderdeel van onze gezondheid? Aan de hand van onderzoek en persoonlijke verhalen daagt ze ons uit om opnieuw na te denken over wat we eigenlijk verstaan onder gezond gedrag. Het is belangrijk om dit gesprek met een breed publiek te voeren, want: “Zonder jou verandert de manier waarop we naar gezondheid kijken niet.”

In deze documentaire vertellen zorgprofessionals, makers, onderzoekers en organisaties hoe kunst in de praktijk bijdraagt aan gezondheid en welzijn. De film laat zien hoe Arts in Health op lokaal niveau verbinding brengt tussen zorg, welzijn en cultuur.

Meer dan dertig jaar internationaal onderzoek laat zien dat kunst bijdraagt aan positieve gezondheid en welzijn. Het werkt preventief tegen ziektes en versterkt de sociale kwaliteit van leven.

Meer informatie vind je op: De kracht van Arts in Health

This short and informative video from the UK discusses several arts in health projects, and research about the relationship between singing and mental wellbeing. The video features the experience of people with Parkinson’s disease who are part of a project that brings them on museum visits. The video includes clips from a music and movement workshop for people with Parkinson’s. We see them singing and dancing, and exploring what they can do rather than what illness prevents them from doing.

In this TEDx talk, Jill Sonke explores the relationship between creativity and care. As a practitioner, and current Director of the Center for Arts in Medicine at the University of Florida, Sonke brings nearly three decades of experience to describing the impact of artistic expression on wellbeing. Using many engaging examples, she masterfully lays out the case for the introduction of the arts in healthcare. Dancing, live-music, and powerful anecdotes are followed up by a straightforward summary of the evidence for arts in health.

‍

This BBC News report interviews a patient at the Bethlem Royal Hospital psychiatric institution, about the art collection made by patients. The interviewee explores how drawing helps the patient to express themselves, and even points the way toward the end of treatment. "What arts does is give somebody free reign just to go into themselves and say this is what's like for me".

The Bethlem Royal Hospital continues to use art-making activities and hosts its own art gallery now too. The art gallery connects professional artists with patients and patients with art.

‍

One critique of arts in health research is that study sample sizes are too small, and so cannot represent a broader population. In this video, Daisy Fancourt, a leading scholar in the field, discusses her large-scale quantitative study of a range of effects of arts engagement on wellbeing. Her team’s longitudinal analysis of national data showed improved mental, physical and cognitive outcomes.