Waar de muziek je vindt
Gitarist Sergio zingt het kinderliedje De titel is ‘visje visje in het water’ voor een jonge patiënt en haar vader. Het liedje is bij veel Nederlandse kinderen bekend, maar dit kind en haar vader lijken het niet te kennen. Zonder te stoppen schakelt Sergio over op een improvisatie van de melodie in een Arabische toonladder. Het kind en haar vader glimlachen.
"We proberen erachter te komen wat aanslaat, zonder veel vragen te stellen," zegt Ciska Ruitenberg, die leiding geeft aan Muziekmaatjes, een Arts in Health programma in het Dijklander Ziekenhuis in Hoorn. Het Muziekmaatjes-programma ging ruim anderhalf jaar geleden van start in Dijklander, met twee keer per week muziek op de Neonatologie en Kinderpolikliniek. Sinds kort is het programma onder de naam Muziekmaatjes+ uitgebreid naar de geriatrie, nierdialyse, oncologie en neurologie.
Muziek maken voor patiënten is een vak, en de musici van Muziekmaatjes worden daarvoor getraind door een team van drie muziektherapeuten. Ze spelen alle stijlen die patiënten graag willen horen, maar ze leren ook om aandachtig en flexibel te zijn, en om aan te voelen wat er in de kamer speelt, zoals een zorgverlener dat zou doen. "We zijn er niet om op te treden," zegt Ruitenberg. "We zijn er om via muziek contact te maken met mensen. En als het niet het juiste moment is om te spelen, trekken we ons terug."
Kinderarts Noud Drewes van het Dijklander legt uit dat de musici altijd toestemming vragen voordat ze een kamer binnengaan. Zoals hij het beschrijft, komen de musici niet "een afdeling binnendenderen om hun ding te doen en weer te vertrekken", maar zijn ze "juist heel erg op zoek naar persoonlijk contact, en stemmen ze zich af op de situatie."
Het idee voor het Muziekmaatjes-programma kwam ruim een jaar geleden op een avond plotseling bij Drewes op. Hij volgde zangles bij Muziekschool Boedijn, gegeven door Ruitenberg. Drewes bracht zijn idee voorzichtig ter sprake: "Ik zei iets als: 'Zou dat niet wat zijn?'" Ruitenberg raakte meteen geïnspireerd door het idee en zag de mogelijkheden ervan. Al snel maakten de twee afspraken om het pilotprogramma van Muziekmaatjes te ontwikkelen.
Musici in een ziekenhuiskamer zijn misschien moeilijk voor te stellen — totdat je het je voorstelt vanuit het perspectief van een van een patiëntje en diens ouders die worden overvallen door een diagnose en leven met onzekerheid over de toekomst of vanuit een patiënt die alleen op een ziekenhuiskamer ligt en het gevoel heeft dat de wereld buiten doorgaat, terwijl hij of zij daar geen deel van uitmaakt . Het programma biedt elke patiënt een moment waarin aandacht, interactie en muziek volledig op de patiënt zijn afgestemd. Dat kan de ziekenhuiservaring menselijker maken. Hoewel wetenschappelijk onderzoek aantoont dat muziek kan bijdragen aan allerlei positieve gezondheidseffecten, is Muziekmaatjes eenvoudigweg bedoeld om patiënten zich prettiger te laten voelen en meer tot leven te laten komen in de vervreemdende sfeer van een ziekenhuis.
Toen Drewes en Ruitenberg het programma voor het eerst aan het ziekenhuis voorstelden, waren er sceptici. "Muziek, prima, zolang het maar niet te hard is," herinnert Drewes zich dat een collega zei. Na het eerste jaar van Muziekmaatjes waren ze echter overtuigd.
"Wanneer medewerkers zien dat de mensen voor wie ze zorgen op hun gemak zijn, glimlachen en contact maken, tilt dat de stemming voor iedereen op," zegt Drewes. Tegenwoordig spelen de musici bijna net zo vaak voor het personeel als voor de patiënten, vertelt Ruitenberg, en ze voegt eraan toe dat het wekelijks aanwezig zijn helpt om relaties met het personeel op te bouwen. "De musici en het personeel moeten weten wat ze van elkaar kunnen verwachten," zegt Ruitenberg. "Het opbouwen van dat vertrouwen kost tijd."
Terugkijkend op het eerste jaar van het programma ziet Drewes waar kunst in de zorg past binnen de transitie die gaande is in de Nederlandse zorg. De zorg van de 21e eeuw moet meer omvatten dan het behandelen van ziekte: ze moet ook ruimte bieden voor preventie en voor het welzijn van de hele mens. Voor Drewes helpt Muziekmaatjes om dat mogelijk te maken. Met het programma "kan ik op een veel menselijkere manier contact maken met mijn patiënten."
Het eerste jaar van het Muziekmaatjes-programma is geëvalueerd in een rapport van Arts in Health Groningen. Download hier het volledige evaluatierapport en de samenvatting. De medewerkers van het Dijklander ziekenhuis en de musici waren blij te horen dat het programma met twee jaar is uitgebreid, naar vier andere afdelingen in het Dijklander Ziekenhuis. Drewes zegt over de Muziekmaatjes: "Ze horen echt bij wat we nu doen, en we missen ze op hun vrije dagen."
Terug op de kinderafdeling glimlachen de vader en dochter nog steeds terwijl Sergio en de andere muzikant hun geïmproviseerde lied afronden. De patiënte en haar vader vragen of de muzikanten morgen terug willen komen.
