Alles

Zo ziet arts in health-onderzoek eruit

Arts in health wordt onderzocht vanuit verschillende wetenschappelijke tradities.

In de levenswetenschappen gaat het om wat kunst doet voor gezondheid. Bijvoorbeeld wat livemuziek betekent voor een patiënt die herstelt van een operatie, of wat creatieve beweging kan betekenen voor iemand met dementie.

In de sociale wetenschappen gaat het om wat kunst in de zorg betekent in het dagelijks leven van mensen. Hoe beïnvloedt een gezamenlijk museumbezoek de manier waarop iemand met chronische pijn die pijn ervaart? Wat betekent meedoen aan een koor voor mensen met dementie, en voor de mensen die voor hen zorgen?

In de geesteswetenschappen ligt de nadruk op reflectie en betekenis. Denk aan de rol van de kunstenaar in de zorg, vragen rond ethiek en esthetiek, en wat het betekent om kunst te maken als je ziek bent of voor iemand zorgt.

Levenswetenschappen 

In de levenswetenschappen gaat het vaak over wat kunst doet voor gezondheid. Denk aan onderzoek naar de invloed van livemuziek op ziekenhuispatiënten of naar wat creatieve beweging kan betekenen voor mensen met dementie. Dit soort studies vindt meestal plaats in medische contexten, met empirische data en in gecontroleerde of semi-gecontroleerde situaties.

Sociale wetenschappen

De sociale wetenschappen kijken vaker naar bredere maatschappelijke vragen. Helpt een museumbezoek bijvoorbeeld om pijn anders te ervaren bij mensen met chronische klachten? En welke rol speelt sociale cohesie in welzijn? Ook onderwerpen zoals burn-out bij mantelzorgers komen hier aan bod.

Geesteswetenschappen

In de geesteswetenschappen verschuift de focus naar reflectie en duiding. Hier gaat het bijvoorbeeld over publieksdeelname, de rol van de kunstenaar in de zorg en vragen rond zorgethiek en zorg-esthetiek. Ook kunsthistorische perspectieven op medische geschiedenis maken hier deel van uit.

Dit gebeurt er al

In 2024 werd aan de Erasmus School of Health Policy & Management een leerstoel arts in health ingesteld, gefinancierd door zorgorganisatie Cordaan en het Museum van de Geest. Later dat jaar volgde een tweede leerstoel aan de Erasmus School of History, Culture and Communication, gericht op Arts & Wellbeing.

Onderzoekers in Nederland werken aan een nationale onderzoeksagenda voor de komende tien jaar. De vragen die daarin richting geven: hoe kunnen programma’s blijven bestaan na een eerste projectfase? Hoe maak je effecten zichtbaar? En wat betekent arts in health voor zorgprofessionals en het medisch onderwijs?

Onderzoek in dit veld wordt onder meer ondersteund door ZonMw, het SPRONG Creating Cultures of Care-project, het Fonds voor Cultuurparticipatie, Lang Leve Kunst en Welzijn op Recept.

Voor onderzoekers

Werk je als onderzoeker? Sluit aan bij wat er al gebeurt, binnen én buiten je eigen vakgebied. Waar kan jouw expertise een bestaande vraag verder brengen, of juist een nieuwe vraag openen? Samenwerking tussen disciplines, en tussen onderzoek en praktijk, zorgt voor een rijkere en meer samenhangende kennisbasis.

Lees verder en sluit je aan

Er wordt internationaal veel gepubliceerd over arts in health. Deze bronnen helpen je om het veld verder te verkennen:

• Boeken over arts in health
• Academische tijdschriften
• Pilot: ontmoet kunstenaars in het UMCG
• Rapport: volgende stap voor arts in health-netwerk
• Interview: Evidence for the arts in UK public health
• News clip: role of the arts in health

Wil je bijdragen aan de ontwikkeling van arts in health-onderzoek in Nederland? Binnenkort kun je je aansluiten bij de alliantie. Schrijf je in voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.

Zo ziet arts in health eruit in de praktijk

Arts in health krijgt in de praktijk verschillende vormen.

• Participatieve projecten richten zich op welzijn. Ze helpen mensen ontspannen, zich minder alleen te voelen en weer actief, nieuwsgierig en betrokken te raken. Een kunstenaar werkt bijvoorbeeld samen met patiënten in een ziekenhuis, met zorgmedewerkers of met mensen in de wijk.
• Vaktherapie werkt doelgericht aan herstel. Vaktherapeuten zijn hiervoor opgeleid en geregistreerd. Zij gebruiken kunstvormen als onderdeel van behandeling, bijvoorbeeld bij psychische klachten of revalidatie.

Samen laten deze vormen zien hoe breed de doelen van arts in health zijn: van sociale verbinding en zingeving tot therapie en herstel.

Dit gebeurt er al

In de langdurige zorg krijgen steeds meer kunstvormen een plek in het dagelijks leven van bewoners. In Amsterdam brengt het Ambulant Kunstteam van Cordaan kunstenaars de wijk in, waar zij samen met bewoners kunst maken.

Arts in health Groningen werkt met pilotprojecten aan een vaste plek voor kunst in de zorg, bijvoorbeeld samen met het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) en via Buur & Boek van NOORDWOORD, waar literatuur mensen in de wijk samenbrengt. Ook in het Dijklander Ziekenhuis wordt muziek onderdeel van de dagelijkse zorg. Organisaties die hier al veel ervaring mee hebben, zijn LKCA en Movisie.

Deze initiatieven verschillen van vorm, maar hebben iets gemeen: ze maken ruimte voor contact, verbeelding en herstel.

Voor professionals

Arts in health gebeurt vaak in losse projecten. Door zichtbaar te maken wat werkt en daarvan te leren, ontstaat er een praktijk die kan doorgroeien en blijven bestaan. De vraag is niet óf het werkt. De vraag is: wat kun jij hiermee in jouw praktijk?

Werk je in een zorginstelling?

Kijk waar kunst kan aansluiten op jullie dagelijkse praktijk. Begin klein, bijvoorbeeld met een pilot op een afdeling. Kijk wat het doet voor patiënten, cliënten of medewerkers en bouw van daaruit verder.

Ben je kunstenaar of maker?

Verdiep je in de context waarin je werkt. Wat speelt er op een afdeling of in een wijk? Wat hebben mensen nodig? Werk samen met zorgprofessionals en zorg dat deelnemers zich veilig voelen.

Ontwikkel je een project?

Je hoeft niet vanaf nul te beginnen. Gebruik wat al bekend is en sluit aan op de praktijk waarin je werkt. Kies een vorm die past bij de mensen en de setting, en kijk wat het doet voor de deelnemers.

Lees verder en sluit je aan

• Boeken over Arts in Health
• Academische tijdschriften
• Rapport: volgende stap voor Arts in Health-netwerk
• Culture for Health and Well-being Compendium
• Arts Council Ireland, Arts in Health Handbook

Wil je een actieve bijdrage leveren aan arts in health? Binnenkort is dat mogelijk door je aan te sluiten bij de alliantie. Schrijf je in voor onze nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.

Arts in Health-onderwijs in ontwikkeling

Arts in health-onderwijs is volop in ontwikkeling in Nederland. De vraag groeit.

• De Rijksuniversiteit Groningen organiseert jaarlijks een Arts in Health Summer School, met praktische en theoretische inzichten in participatieve projecten.
• Het Prins Claus Conservatorium biedt mogelijkheden voor onderwijs en onderzoek naar muziek in de zorg.
• De Art of Caring Summer School brengt studenten uit de gezondheidszorg en de kunst samen om te verkennen waar beide domeinen elkaar raken.
• Vaktherapie Nederland biedt gecertificeerde opleidingen voor wie zich wil specialiseren in vaktherapeutische toepassingen.

Daarnaast zijn er online cursussen van onder meer University College London, King’s College London en de Royal Society for Public Health.

Dit gebeurt er al

Het consortium Creating Cultures of Care brengt in kaart welke opleidingen er al zijn en wat nog ontbreekt.

Hbo- en wo-opleidingen ontwikkelen steeds meer modules en minoren in arts in health. Die zijn onder meer te vinden binnen beeldende kunst, zorgethiek, verpleegkunde, geestelijke verzorging en de medische geesteswetenschappen.

Voor opleiders en studenten

Arts in health vraagt om mensen die zich bewegen tussen twee werelden. Je hoeft niet alles te weten, maar je bent nieuwsgierig naar beide werelden.

Wil je arts in health studeren?
Kijk welke opleidingen aansluiten bij zorg, kunst of welzijn. Denk aan verpleegkunde, kunstopleidingen of sociale studies. Van daaruit kun je je verder verdiepen in arts in health.

Geef je les of ontwikkel je een opleiding?
Arts in health is interdisciplinair en vraagt om samenwerking tussen kunst- en zorgopleidingen. Help studenten leren hoe ze veilig werken met kwetsbare mensen, en besteed vanaf het begin aandacht aan zelfzorg.

Lees verder en sluit je aan

• Boeken over arts in health
• Website Vaktherapie Nederland
• Culture for Health and Well-being Compendium
• Arts Council Ireland, Arts in Health Handbook

Wil je bijdragen aan de ontwikkeling van arts in health-onderwijs in Nederland? Binnenkort kun je je aansluiten bij de alliantie. Schrijf je in voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.

Wat dit vraagt van beleid

Arts in Health krijgt pas echt een plek als het erkend wordt, betaald wordt en onderdeel wordt van de zorgpraktijk. Dat roept vragen op, zoals:

• Hoe zorg je dat succesvolle programma’s doorgaan na de pilotfase?
• Hoe geef je kunst een blijvende plek binnen de veranderingen in de zorg?
• Hoe neem je drempels weg voor samenwerking tussen zorg, cultuur en welzijn, lokaal en landelijk?
• Hoe kan Arts in Health bijdragen aan de uitdagingen waar de zorg nu voor staat?

Dit gebeurt er al

In Nederland werken ZonMw, het Fonds voor Cultuurparticipatie en programma’s zoals Welzijn op Recept aan de verdere ontwikkeling van Arts in Health. Gemeente Tilburg ondersteunt actief de samenwerking tussen kunstenaars en zorgorganisaties. Provinciale kunstorganisaties verkennen hoe Arts in Health kan bijdragen aan gezondheid en ziektepreventie. Ook op Europees niveau groeit de aandacht. De Europese Commissie ziet Arts in Health als onderdeel van de toekomstige zorg.

Voor beleidsmakers en partners

Werk je aan beleid binnen zorg, cultuur of welzijn? Dan kun je bijdragen door verbindingen te leggen en ruimte te maken voor samenwerking. Arts in Health vraagt niet om een nieuw systeem. Het vraagt om een plek binnen hoe de zorg zich nu ontwikkelt.

Lees verder en sluit je aan

• Boeken over Arts in Health
• Academische tijdschriften
• Rapport: volgende stap voor Arts in Health-netwerk

Wil je bijdragen aan de ontwikkeling van Arts in Health in Nederland? Binnenkort kun je je aansluiten bij de alliantie. Schrijf je in voor de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven.

Zorginstellingen met een kunstaanbod

AxionContinu is een zorginstelling uit Utrecht (en omgeving) die kunst en cultuur inbedt in haar dagelijkse aanbod. Naast een uitgebreid muziekaanbod — zoals een koor en de populaire ‘appeltaartconcerten’ — kunnen bewoners deelnemen aan tal van activiteiten. Zo is er Museum op vrijdag, waarbij bewoners gezamenlijk een museum bezoeken. Ook werkt AxionContinu samen met studenten van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) in het project We Heart Society, waarin muziekstudenten samen met bewoners liedjes maken.

In de regio Eindhoven heeft Vitalis (regio Eindhoven) een rijk kunstprogramma. Het theaterproject Trotse kameraden brengt bewoners, jongeren en wijkbewoners samen om een voorstelling te maken. Ook is er AtelierSkon, een werkplaats waar bewoners, wijkbewoners en andere geïnteresseerden van restmaterialen mooie objecten maken.

Cordaan, actief in Amsterdam, biedt zorg aan mensen met een verstandelijke beperking en aan (dementerende) ouderen. Met het programma Kunst in de Zorg willen zij de kwaliteit van leven verbeteren door middel van diverse kunstvormen. Mooie voorbeelden zijn het ambulant kunstteam en multimedia digitale kunst. Bij multimedia digitale kunst leren mensen met een verstandelijke beperking fotograferen, filmen en vormgeven. Het ambulant kunstteam — bestaande uit beeldend kunstenaars, schrijvers, dansers en andere makers — gaat creatief met cliënten aan de slag of bezoekt samen met hen een museum of een voorstelling.

Culturele organisaties in de gezondheidszorg

Dans

Dans op Recept (Noord-Nederland en Limburg) geeft danslessen en workshops aan ouderen en mensen met een chronische aandoening, vaak op woonzorglocaties. Daarnaast trainen zij zorgprofessionals zodat zij dans kunnen integreren in hun dagelijkse routines. Het dansgezelschap Leefmeesters, dat onderdeel is van Dans op Recept, maakt voorstellingen waarin professionele dansers samenwerken met chronisch zieke mensen.

Meerdandans (Noord-Holland) biedt danslessen aan mensen met Parkinson en niet-aangeboren hersenletsel. Aanvragen uit andere regio’s worden doorverwezen naar docenten uit hun netwerk.

Het Huiskamerdanspaleis organiseert dansmomenten voor ouderen met dementie op locatie. De ruimte wordt sfeervol aangekleed en er is een dansdocent aanwezig ter begeleiding. Voor valpreventie heeft Het Huiskamerdanspaleis een speciaal programma ontwikkeld: Het Danspaleis Valpreventie.

Marc Vlemmix Dance richt zich op mensen met aandoeningen als MS, reuma en Parkinson. Tijdens de toegankelijke lessen werken deelnemers aan kracht, balans en flexibiliteit. Hoewel het geen therapie is, ervaren veel deelnemers een duidelijke verbetering van hun kwaliteit van leven.

Switch2Move combineert muziek en beweging voor mensen met de ziekte van Parkinson, dementie, MS of andere chronische aandoeningen. Er zijn open lessen in de regio Amsterdam, Tilburg en Den Bosch, maar voor mensen die aan huis gebonden zijn is het mogelijk om de danslessen via een videoverbinding te volgen.

Theater

Theater Veder speelt voorstellingen in onder andere verzorgingshuizen en maakt gebruik van de Veder Contactmethode. Deze methode leren zij ook aan zorgprofessionals om het contact met cliënten te verbeteren.

Cliniclowns bezoeken niet alleen kinderen, maar ook ouderen met dementie. Door middel van spel, improvisatie en muziek sluiten zij aan bij de belevingswereld van bewoners en creëren ze waardevol contact.

Beeldende kunst & musea

Veel musea hebben speciale programma’s op het snijvlak van kunst, zorg en welzijn, zie bijvoorbeeld Museum van de Geest, Rijksmuseum en Mauritshuis, voor meer informatie kun je ook terecht bij de Museumvereniging.

Maar er zijn ook initiatieven die het mogelijk maken voor ouderen met gezondheidsproblemen om toch van kunst te genieten, zoals MuseumPlusBus. Dat kan via een expositie op locatie — met hoogwaardige reproducties — of door vervoer naar een museum.

KOO (Den Haag) biedt diverse kunstactiviteiten aan voor mensen met een chronische ziekte. Kleurenparade laat senioren kennismaken met verschillende kunstdisciplines, terwijl Kunstknuffel creatieve activiteiten organiseert binnen zorginstellingen. Alle activiteiten worden begeleid door vakdocenten.

In de Achterhoek biedt Amphion Cultuurbedrijf, binnen het landelijke programma Lang leve de kunst, een uitgebreid aanbod van activiteiten voor zorginstellingen. Cultuur met zorg omvat diverse projecten. Zo zijn er huis-kunstenaars die wekelijks langskomen bij een woongroep, maar er zijn ook allerlei kleinschalige initiatieven zoals vilten, dansen en fotograferen onder begeleiding van een kunstenaar. Daarnaast is er een aanbod van korte theatervoorstellingen, geschikt voor bijvoorbeeld mensen met dementie.

Wat zegt de wetenschap?

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) bracht in 2019 een uitgebreid rapport uit over de rol van kunst bij bevordering van gezondheid en welzijn. Daarin staat dat er veel onderzoek is gedaan én dat er overtuigend bewijs is voor positieve effecten van kunstbeoefening of het bekijken/beluisteren van kunst.

Een aantal bevindingen:

• Revalidatie na een beroerte: Dans verbetert spierkracht, houding en balans, en kan geheugen en executieve functies stimuleren.
• Parkinson en MS: Dans versterkt spieren en verbetert houding, mobiliteit en kwaliteit van leven.
• Psychogeriatrie: Drama-activiteiten verbeteren het contact tussen bewoners en zorgverleners. Dans lijkt de spraak positief te beïnvloeden. Literaire activiteiten kunnen geheugen, luistervaardigheid en aandacht verbeteren bij mensen met dementie. Ook verminderen ze gevoelens van eenzaamheid en sociale isolatie.

• Palliatieve zorg: Kunstactiviteiten verbeteren de fysieke en psychische gesteldheid en helpen gesprekken over ziekte en levenseinde op gang te brengen.
• Angst en depressie: Kunst kan gevoelens van angst en depressieve klachten door ziekte, zoals kanker, verminderen.
  
  

Onderzoeksprogramma in Nederland

De ministeries van OCW en VWS werken samen met Stichting RCOAK en Fonds Sluyterman Van Loo in het programma Kunst en Cultuur in de Langdurige Zorg en Ondersteuning. Eén van de doelen is het in kaart brengen van bestaande kunstinitiatieven om te achterhalen welke succesfactoren bijdragen aan een effectief en duurzaam aanbod.
Ook hebben sloegen Amsterdam UMC en Leyden Academy on Vitality and Ageing de handen ineen in het programma Kunst in de Zorg om onderzoek te doen naar de waarde van kunst in de langdurige zorg door bestaande kunstinitiatieven te beschrijven en de impact te evalueren.

Willemijn van de Walle | Korrewegwijk

Over community: “De groep in de Korrewegwijk weerspiegelt de stad: divers, meertalig en voortdurend in beweging. Deelnemers verschillen in leeftijd en achtergrond en hebben uiteenlopende relaties met lezen en taal. Die verschillen zijn zichtbaar en bespreekbaar. Vragen uit de literatuur — zoals waar iemand nu écht vandaan komt — openen vaak gesprekken waarin meerdere perspectieven naast elkaar kunnen bestaan.”

Over veiligheid:
“Binnen de groep is er een bereidheid om verder te gaan dan het oppervlak. Als één iemand zich open uitspreekt, volgen anderen vaak vanzelf. Door kleine, aandachtige gebaren — samen thee drinken, luisteren zonder te onderbreken — ontstaat er een veilige ruimte waarin persoonlijke verhalen gedeeld kunnen worden.”

Over verbinding: “Op dinsdagavond is de groep een plek om samen even stil te staan. Mensen komen op zoek naar rust en verbinding. Met behulp van literatuur en poëzie richten we onze aandacht en maken we ruimte voor echte ontmoetingen.”

Gemma Jissink | Noordlaren

Over gedeelde interesses: “Noordlaren kent veel overlappende netwerken. Buur & Boek voegt daar een nieuw netwerk aan toe: een groep mensen die elkaar vindt in hun liefde voor verhalen en gedichten, en in hun nieuwsgierigheid om samen te ontdekken.”

Over betrokkenheid: “Veel deelnemers kennen elkaar al, maar het samen lezen en bespreken van verhalen en poëzie zorgt voor een andere vorm van nabijheid. Die nabijheid is waardevol, terwijl de sfeer open en licht blijft. Mensen voelen zich betrokken bij zowel de praktische kant van het project als bij de inhoud, en blijven daardoor actief meedoen.”

Over gedeelde ervaring: “In deze groep beleven we literatuur echt samen. Verhalen en persoonlijke reflecties blijven opduiken en verrassen — ook mij, als begeleider.”

Lieke van den Krommenacker | Beijum – Feerwerd

Over het alledaagse: “We werken met een kleine groep zeer betrokken lezers die elkaar regelmatig ontmoet. De leeftijden lopen uiteen van begin dertig tot eind zeventig. Verhalen en poëzie vormden het vertrekpunt, maar gesprekken bewegen nu moeiteloos tussen literatuur en het dagelijks leven.”

Over delen: “In de loop van de tijd zijn de onderlinge relaties verdiept. Deelnemers delen meer van zichzelf, wisselen boeken uit en geven elkaar leestips. Sommigen zijn zelf gaan schrijven en delen hun teksten met de groep.”

Over zorg: “Na een paar bijeenkomsten zie je een vorm van zorgzaamheid ontstaan. Door gezamenlijke aandacht en samen werken groeit er een gevoel van samen zijn, dat steeds betekenisvoller wordt naarmate we blijven lezen en reflecteren.”

Charlotte Beerda | Finsterwolde

Over elkaar kennen: “Veel deelnemers in Finsterwolde kennen elkaar al jarenlang. De groep is warm, maar ook wat terughoudend. Persoonlijke verhalen komen geleidelijk op gang. Humor speelt een belangrijke rol en er wordt veel gelachen.”

Over kwetsbaarheid: “Kwetsbaarheid is geen doel op zich. Het gaat om samen zijn en delen. Vertrouwen wordt hier niet zozeer uitgesproken, maar gevoeld — in de sfeer, en in de manier waarop mensen geduldig, aandachtig en waarderend met elkaar omgaan.”

Over het onverwachte: “Er ontstaan onverwachte momenten: iemand leest een gedicht voor, of twee mensen die getrouwd zijn ontdekken dat ze allebei zijn gaan schrijven, zonder dat de ander dat wist. Zulke momenten worden met zorg ontvangen, en langzaam ontstaat er meer ruimte om te schrijven en te delen, in het ritme van de groep.”

‍

Buur & Boek was een pilot van NOORDWOORD en Arts in Health Groningen, waarin het plezier van samen lezen en creatief schrijven centraal stond. Van oktober 2025 tot en met maart 2026 kwamen bewoners uit verschillende wijken en dorpen in de provincie Groningen samen om te lezen, te schrijven, te praten en te reflecteren op korte verhalen, poëzie en romans. Deze bijeenkomsten vonden plaats in vijf lokale gemeenschappen, op vertrouwde en toegankelijke plekken in de buurt. De groepen kwamen tweewekelijks samen in de Korrewegwijk, Beijum, Finsterwolde, Noordlaren en Feerwerd, onder begeleiding van vier workshopleiders, die ieder een eigen achtergrond en werkwijze meebrachten binnen creatief lezen en schrijven.

Het project had als doel om lezen en schrijven in te zetten als middel om verbinding en aandacht binnen gemeenschappen te versterken, en om nieuwe groepen te laten ontstaan. Er was geen literaire ervaring of voorbereiding nodig om deel te nemen. Mensen met uiteenlopende achtergronden deden mee en ervaarden samen wat shared reading, creatief schrijven, aandachtig luisteren en reflectieve gesprekken kunnen betekenen.

Arts in Health Groningen faciliteerde een tweewekelijkse leergemeenschap ter ondersteuning van de workshopleiders en de projectcoördinator. Binnen deze leergemeenschap was ruimte voor uitwisseling, reflectie, gezamenlijke planning en waar nodig coaching. Ook werd wetenschappelijke literatuur besproken over de effecten van lezen en schrijven op gezondheid en welzijn, ter verdieping van de praktijk. Daarnaast was er aandacht voor zelfzorg en voor de ethische aspecten van community-based werken.

De bijeenkomsten van Buur & Boek creëerden ruimte voor ontmoeting op een andere manier. Lezen en schrijven vormden het vertrekpunt voor aandachtige gesprekken, vertraging en het delen van inspiratie. Gaandeweg ontstonden nieuwe sociale verbindingen of werden bestaande relaties verdiept. “We ontmoeten buurtgenoten om via literatuur en poëzie over het leven te spreken,” vertelt een van de workshopleiders. “We lezen en praten, en als mensen dat willen, maken we ook iets. Alles mag, niets hoeft.” Een andere workshopleider vult aan: “Het gaat er niet om dat iedereen hetzelfde vindt, maar dat je durft te spreken én te luisteren.”

De workshopleiders – Charlotte Beerda, Gemma Jissink, Lieke van den Krommenacker en Willemijn van de Walle – brachten ieder hun eigen ervaring mee op het gebied van literatuur, performance en community-based werk. Benieuwd wie zij zijn en hoe zij werken?

Aan het einde van de pilot kwamen de groepen samen tijdens vier mini-festivals in hun eigen gemeenschap, georganiseerd door de projectcoördinator van Buur & Boek. Tijdens deze mini-festivals deelden deelnemers en workshopleiders hun ervaringen en wat er in de tussentijd was ontstaan. Elk festival kreeg een eigen vorm, met activiteiten variërend van interviews met Nederlandse auteurs tot voordrachten in de open lucht, poëzie wandelingen en het schrijven van haiku’s in een koeienstal. Deze momenten boden ruimte om stil te staan bij de gesprekken, ervaringen en verbindingen die in de loop van de maanden zijn gegroeid.

Voor Arts in Health Groningen maakt Buur & Boek deel uit van een breder programma waarin kunst wordt ingezet om reflectie, dialoog en sociale verbondenheid te stimuleren, en daarmee bij te dragen aan welzijn. Door plekken te creëren waar mensen elkaar ontmoeten rond gedeelde nieuwsgierigheid en creativiteit, draagt Buur & Boek bij aan verbeeldingskracht en gemeenschapsgevoel in het dagelijks leven.

Deelname aan Buur & Boek was gratis. Het project liep van oktober 2025 tot en met maart 2026 en werd georganiseerd door NOORDWOORD in samenwerking met Arts in Health Groningen en lokale partners in de betrokken gemeenschappen. De pilot werd mede mogelijk gemaakt door het Nederlands Letterenfonds, VSBfonds, Fonds voor Cultuurparticipatie, Gemeente Groningen, Provincie Groningen, Aletta Jacobs School of Public Health, University of Groningen en het Nationaal Programma Groningen.

Meer weten over onderzoek naar lezen, schrijven en welzijn?

De effecten van lezen op welzijn worden al decennialang onderzocht binnen de geesteswetenschappen, sociale wetenschappen en gezondheidswetenschappen. Uit onderzoek blijkt dat lezen niet alleen ontspanning of kennis oplevert, maar ook bijdraagt aan psychisch en sociaal welzijn. Fictie lezen wordt vaak beschreven als een vorm van mentale simulatie, waarbij sociale cognitie, empathie en Theory of Mind worden aangesproken [1, 2]. Deze vaardigheden spelen een belangrijke rol in sociaal en psychologisch functioneren. Voor dergelijke effecten is het belangrijk dat lezers zich actief verhouden tot de tekst en reflecteren op wat zij lezen [3]. Vanuit deze inzichten worden shared reading-programma’s ingezet om eenzaamheid te verminderen, gesprekken op gang te brengen en het gevoel van verbondenheid te versterken, met name tussen mensen met verschillende achtergronden of van verschillende generaties [bijv. 4; 5].

Ook expressief en reflectief schrijven – zoals dagboeken, korte verhalen of brieven – blijkt positieve effecten te hebben op zowel mentale als lichamelijke gezondheid [6, 7, 8]. Er zijn aanwijzingen dat schrijven kan bijdragen aan het verminderen van depressieve klachten [9] en posttraumatische stresssymptomen [10], en dat het mensen helpt om met verlies en rouw om te gaan [11]. Daarbij is het essentieel dat schrijfsessies plaatsvinden in een veilige en vertrouwde omgeving [12].

Referenties

1. Dodell-Feder, D., & Tamir, D. I. (2018). Fiction reading has a small positive impact on social cognition: A meta-analysis. Journal of experimental psychology. General, 147(11), 1713–1727. https://doi.org/10.1037/xge0000395 
2. Oatley K. (2016). Fiction: Simulation of Social Worlds. Trends in cognitive sciences, 20(8), 618–628. https://doi.org/10.1016/j.tics.2016.06.002 
3. Carney, J., & Robertson, C. (2022). Five studies evaluating the impact on mental health and mood of recalling, reading, and discussing fiction. PLoS ONE, 17(4), e0266323. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0266323
4. Billington, J., Carroll, J., Davis, P., Healey, C., & Kinderman, P. (2013). A literature-based intervention for older people living with dementia. Perspectives in Public Health, 136(3), 139–146. https://doi.org/10.1177/1757913912470052 
5. Longden, E., Davis, P., Carroll, J., Billington, J., & Kinderman, P. (2015). Shared reading: Assessing the intrinsic value of literature. Medical Humanities, 41(2), 113–120. https://doi.org/10.1136/medhum-2015-010704 
6. Valtonen J. (2021). The Health Benefits of Autobiographical Writing: An Interdisciplinary Perspective. The Journal of medical humanities, 42(4), 1–19. https://doi.org/10.1007/s10912-020-09631-9 
7. Pennebaker, J. W., & Seagal, J. D. (1999). Forming a story: the health benefits of narrative. Journal of clinical psychology, 55(10), 1243–1254. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4679(199910)55:10<1243::AID-JCLP6>3.0.CO;2-N
8. Toepfer, S. M., & Walker, K. (2009). Letters of gratitude: Improving well-being through expressive writing. Journal of Writing Research, 1(3), 181-198. https://doi.org/10.17239/jowr-2009.01.03.1 
9. Reinhold, M., Bürkner, P.-C., & Holling, H. (2018). Effects of expressive writing on depressive symptoms: A meta-analysis. Clinical Psychology: Science and Practice, 25, e12224. https://doi.org/10.1111/cpsp.12224
10. Pavlacic, J. M., Buchanan, E. M., Maxwell, N. P., Hopke, T. G., & Schulenberg, S. E. (2019). A meta-analysis of expressive writing on posttraumatic stress, posttraumatic growth, and quality of life. Review of General Psychology, 23(2), 230–250. https://doi.org/10.1177/1089268019831645 
11. Den Elzen, K., Neimeyer, R. A., & Lengelle, R. (Eds.). (2024). Living with loss: From grief to wellbeing (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003460657 
12. Wiltshire, K. (2022). Using the short story as a tool for well-being in arts and health workshops for the NHS staff. Short Fiction in Theory & Practice, 12 (The Health of the Short Story: Part 2), 203–218. https://doi.org/10.1386/fict_00062_1 

‍

Dankzij een subsidie ​​van OCW zet het netwerk Arts in Health Netherlands een grote stap voorwaarts om kunst een vaste plek te geven in de Nederlandse gezondheidszorg.

Arts in Health Netherlands, een landelijk netwerk van partners, heeft de krachten gebundeld om kunst en cultuur structureel te integreren in de Nederlandse zorg- en welzijnssector. Onderzoek toont aan dat kunstparticipatie positieve gevolgen heeft voor de gezondheid, zoals beter welzijn, minder medicatiegebruik en langere zelfredzaamheid bij ouderen. Dankzij een subsidie ​​van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap kan het netwerk starten met het realiseren van de ambities uit het whitepaper Arts in Health in Nederland: Een nationale agenda.

"Dit is waar we jaren naar hebben toegewerkt," aldus Kirsten Krans, een van de initiatiefnemers van Arts in Health Netherlands. "Het is fantastisch om samen de volgende stap te zetten om kunst en cultuur structureel te integreren in onze gezondheidszorg”. De nationale agenda van Arts in Health Netherlands sluit aan bij de transitie van zorg naar gezondheid, waar de aandacht ligt op persoonsgerichte zorg en positieve gezondheid.

Landelijk netwerk

Het landelijke netwerk brengt een unieke coalitie samen van organisaties uit zorg, welzijn, kunst & cultuur, onderwijs en onderzoek. Vertegenwoordigers van onder andere Kunsten '92, Universitair Medisch Centrum Groningen, Codarts, Erasmus Universiteit Rotterdam, Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA), AxionContinu, Kunstloc Brabant, ROC Amsterdam, Gemeente Tilburg, Vilans, Cultuur Oost, Raad van Twaalf, Rijksuniversiteit Groningen, Vrije Universiteit Amsterdam, Hogeschool van Amsterdam en de Aletta Jacobs School of Public Health werken samen om dit veld te verder te ontwikkelen.

Vier pijlers en intersectorale samenwerking

Tijdens een landelijke lanceringsbijeenkomst op 28 november 2025 lag de focus op het ontwikkelen van een gedeelde visie voor de toekomst van het veld. De diverse groep van betrokken experts – van zorgprofessionals en kunstenaars tot onderzoekers en beleidsmakers – richt zich op ‘vier pijlers’ om het veld te ondersteunen: beleid, praktijk, onderwijs en onderzoek.

De betrokken experts benadrukten met name de noodzaak van intersectorale samenwerking tussen gezondheidszorg en cultuur. Terwijl het zorgdomein zich steeds meer richt op mensgerichte en compassievolle zorg, pleit het cultuurdomein voor een nieuwe maatschappelijke relevantie van de kunsten. Arts in Health Netherlands versterkt beide domeinen en helpt bruggen te bouwen tussen beide.

Vier werkpakketten

Het langetermijndoel van het netwerk is om kunst op een duurzame manier te integreren in ons nationale gezondheidszorgsysteem. Om dit te bereiken zijn vier werkpakketten ontwikkeld, die elk een van de vier doelstellingen van de nationale agenda (beleid, praktijk, onderwijs en onderzoek) aanpakken. De komende maanden gaan de vier werkpakketten actief aan de slag. Van het opzetten van een nationaal kennisplatform en het definiëren van professionele competenties tot het formuleren van beleid en het opstellen van een nationale onderzoeksagenda voor het veld.

Aansluiten bij het netwerk

Organisaties die geïnteresseerd zijn in Arts in Health netwerk en willen aansluiten, kunnen contact opnemen via: info@artsinhealth.nl

‍

Do arts interventions and creative engagement really make a difference in our lives and our brains? Recently, Susan Magsamen, the author of Your Brain on Art: How the Arts Transform Us, and Director of The International Arts and Mind Lab at John Hopkins University School of Medicine, was interviewed to discuss this exact question.

‍

Listen via

Spotify

This episode of When Science Finds a Way explores the science behind the arts as a tool for wellbeing, from research on singing to lived stories of healing and empowerment. In 40 minutes, we hear from leading scholar Daisy Fancourt, from a mother who participated in Breathe Melodies for Mums, and from the ever-inspiring artist Kunle Adewale. 

Listen via

Apple Podcasts

Spotify

Youtube

KoffieCo | Koffie bij de coassistent is de podcast voor en door studenten Medische Wetenschappen van het UMC Utrecht.

Gewapend met een kop koffie gaan coassistenten Tessa, Tiara en Doris het hele land door om artsen te interviewen. In deze aflevering gaan ze in gesprek met Daphne Voormolen, foetaal geneeskundige en groot kunstliefhebber, over de door haar zelf opgezette Stichting Kunst Salon en haar boodschap over hoe waardevol het is om de link te leggen tussen gezondheidszorg en de culturele sector en kunst in te zetten voor het medisch onderwijs, behandeling en gezondheid en welzijn in het algemeen.

Aflevering 127: Kunst in de zorg

‍

‍

Podcastserie Amsterdam UMC | Waarom kunst in het ziekenhuis?  
9 afleveringen

Waarom raakt een kunstwerk je als je in het ziekenhuis bent, kan een gedicht je tot tranen roeren, troost muziek of roept een verhaal fijne herinneringen op? Word je een betere dokter als je naar kunst kijkt? Waarom wil een kunstenaar graag een werk voor het ziekenhuis maken? En waarom betrekken wetenschappers kunst in hun onderzoek? Ook na een lange loopbaan als curator in het Amsterdam UMC kon Sabrina Kamstra lang niet al die vragen zelf beantwoorden. Daarom vroeg ze patiënten, kunstenaars, curatoren, artsen, wetenschappers en studenten te reageren vanuit hun eigen invalshoek en achtergrond. Dit monde uit in het boek Waarom kunst in het ziekenhuis? met essays van verschillende auteurs en hun reflecties in de gelijknamige podcastserie.

In deze podcastserie komen patiënten, medewerkers, bezoekers en kunstenaars aan het woord. De geselecteerde kunstenaars hebben allen in opdracht een werk voor het Amsterdam UMC gemaakt.

Luister via
Spotify
Apple podcasts
Springcast
‍

Kunststof aflevering - NTR - NPO Radio 1
‍
Neuroloog en expert op het gebied van de ziekte van Parkinson, Bas Bloem, gaat in gesprek met hoogleraar ouderenparticipatie, Tineke Abma, over de heilzame werking van kunst op onze gezondheid. Het onderzoek naar kunst-als-medicijn heeft de laatste jaren een enorme boost gekregen. Nu is het volgens Abma tijd om kunst een veel grotere plek toe te kennen in de medische opleiding, in de spreekkamer en in zorginstellingen. Maar hoe?

‍

Kunststof aflevering
‍

London Arts and Health | 6 episodes on social prescribing
‍
The series from London Arts and Health uncovers arts in health practices across the city of London, speaking to practitioners, funders, artists and participants about how they are working and benefitting from arts and health. The podcast has been created to celebrate the launch of the Arts and Culture: Social Prescribing Myth Buster. The myth buster aims to help everyone understand the role of arts and culture in social prescribing.

Listen via
Spotify
Apple podcasts

‍

Creative Health Stories | 20 episodes

This series conveys what ‘creative health’ means to different people and in different contexts; how creativity helps to keep us well at a general, preventative level and how it supports chronic and long term health conditions. It highlights creative practices – professional, amateur and those we can do at home – which are helping to keep us well, and what needs to happen so that creativity, the arts and culture are more widely accessible.

This podcast series consists of interviews with professionals and scholars about their arts in health projects, findings, and experiences. The series also takes on the larger policy and ethical issues of arts in health, for example during the July 2024 episode in which Sir Michael Marmot was interviewed. Sir Michael discussed his work on the social determinants of health, and explains his argument that health equality requires creativity be available to everyone.

Listen to the podcast series‍

The Arts for the Health of it podcast features more than 90 episodes.

Why do humans turn to the arts in times of crisis? How do the arts impact our health and well-being? What role do the arts play in the future of society?
‍
Hosts Catherine Particini and Andrea Sanderson (VOCAB) help you integrate the arts into everyday health and wellness practices through information, tips, how-to’s, and expert-led interviews on the subject.

The show explores the role of the arts in society, with special attention to the function of the arts in wellbeing. In one episode you might hear a lighthearted discussion about the health benefits of laughter; another introduces you to a local programme that brings artists together for community projects. Especially if you want to learn more about projects in America, or you are interested in the workings of ‘arts on prescription’ programmes for instance, then this show is for you!

Listen via
Spotify

‍Apple podcasts

‍Youtube

‍

In this TEDx talk, Jill Sonke explores the relationship between creativity and care. As a practitioner, and current Director of the Center for Arts in Medicine at the University of Florida, Sonke brings nearly three decades of experience to describing the impact of artistic expression on wellbeing. Using many engaging examples, she masterfully lays out the case for the introduction of the arts in healthcare. Dancing, live-music, and powerful anecdotes are followed up by a straightforward summary of the evidence for arts in health.

‍

This BBC News report interviews a patient at the Bethlem Royal Hospital psychiatric institution, about the art collection made by patients. The interviewee explores how drawing helps the patient to express themselves, and even points the way toward the end of treatment. "What arts does is give somebody free reign just to go into themselves and say this is what's like for me".

The Bethlem Royal Hospital continues to use art-making activities and hosts its own art gallery now too. The art gallery connects professional artists with patients and patients with art.

‍

One critique of arts in health research is that study sample sizes are too small, and so cannot represent a broader population. In this video, Daisy Fancourt, a leading scholar in the field, discusses her large-scale quantitative study of a range of effects of arts engagement on wellbeing. Her team’s longitudinal analysis of national data showed improved mental, physical and cognitive outcomes.

This short and informative video from the UK discusses several arts in health projects, and research about the relationship between singing and mental wellbeing. The video features the experience of people with Parkinson’s disease who are part of a project that brings them on museum visits. The video includes clips from a music and movement workshop for people with Parkinson’s. We see them singing and dancing, and exploring what they can do rather than what illness prevents them from doing.